ការសិក្សាអំពី រូបធរណីមាត្រវិមាត្របី (3D Solid Geometry) មានដើមកំណើតយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ ៖
អច្ឆរិយវត្ថុពិភពលោក ៖ មហាពីរ៉ាមីតហ្គីហ្សា (Giza Pyramids) នៅអេហ្ស៊ីបបុរាណ (ប្រហែល ២៥៦០ មុន គ.ស.) គឺជាភស្តុតាងដ៏លេចធ្លោនៃការប្រើប្រាស់ធរណីមាត្រពីរ៉ាមីត និងការគណនាមាឌសូលីតតាំងពីរាប់ពាន់ឆ្នាំមុន។
ពហុមុខប្លាតុង (Platonic Solids) ៖ ទស្សនវិទូក្រិក ប្លាតុង (Plato, c. 428–348 មុន គ.ស.) បានសិក្សាពហុមុខនិយ័តទាំង ៥ (ចតុមុខនិយ័ត គូប អដ្ឋមុខនិយ័ត ទ្វាទសមមុខនិយ័ត និង វិសតិមុខនិយ័ត) ដែលតំណាងឱ្យធាតុទាំង ៥ នៃសកលលោក ៖ ភ្លើង ដី ខ្យល់ លំហ និងទឹក។
រូបមន្តពហុមុខរបស់អឺលែរ (Euler’s Polyhedral Formula) ៖ លីអូណាដ អឺលែរ បានរកឃើញទំនាក់ទំនងដ៏អស្ចារ្យសម្រាប់គ្រប់ពហុមុខប៉ោង ៖
\[V - E + F = 2\](ចំនួនកំពូល \(V\) - ចំនួនទ្រនុង \(E\) + ចំនួនមុខ \(F\) = ២)។អាស៊ីម៉ែត (Archimedes) ៖ បានរកឃើញរូបមន្តគណនាមាឌ និងផ្ទៃក្រឡានៃស៊ីឡាំង និងកោន ដែលជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃរូបវិទ្យា និងវិស្វកម្មសំណង់ទំនើប។
ពហុមុខ និងព្រីសត្រង់
ពហុមុខ (Polyhedron)
ពហុមុខ គឺជាសូលីតក្នុងលំហដែលព័ទ្ធជុំវិញដោយផ្ទៃពហុកោណរាបស្មើ (ហៅថា មុខ)។ អង្កត់ប្រសព្វរវាងមុខពីរហៅថា ទ្រនុង ហើយចំណុចប្រសព្វនៃទ្រនុងហៅថា កំពូល។
ព្រីសត្រង់ (Right Prism)
ព្រីសត្រង់ គឺជាពហុមុខដែលមាន ៖
បាតពីរជាពហុកោណប៉ុនគ្នា និងស្របគ្នា។
មុខខាងទាំងអស់ជាចតុកោណកែង ហើយទ្រនុងខាងទាំងអស់កែងនឹងបាត។
ផ្ទៃក្រឡាខាង ៖ ស្មើនឹងបរិមាត្របាត គុណនឹងកម្ពស់ ៖
\[S_L = P_{\text{បាត}} \times h\]ផ្ទៃក្រឡាសរុប ៖ ស្មើនឹងផ្ទៃក្រឡាខាង បូកផ្ទៃក្រឡាបាតទាំងពីរ ៖
\[S_T = S_L + 2S_B\]មាឌព្រីស ៖ ស្មើនឹងផ្ទៃក្រឡាបាត គុណនឹងកម្ពស់ ៖
\[V = S_B \times h\]
ព្រីសត្រង់មួយមានបាតជាត្រីកោណកែងដែលមានជ្រុង \(3\text{ cm}, 4\text{ cm}, 5\text{ cm}\) និងកម្ពស់ព្រីស \(h = 10\text{ cm}\)។ គណនាផ្ទៃក្រឡាខាង ផ្ទៃក្រឡាសរុប និងមាឌនៃព្រីសនោះ។
បរិមាត្របាត ៖ \(P = 3 + 4 + 5 = 12\text{ cm}\)
ផ្ទៃក្រឡាបាត ៖ \(S_B = \frac{1}{2}(3)(4) = 6\text{ cm}^2\)
ផ្ទៃក្រឡាខាង ៖ \(S_L = P \times h = 12 \times 10 = 120\text{ cm}^2\)
ផ្ទៃក្រឡាសរុប ៖ \(S_T = S_L + 2S_B = 120 + 2(6) = 132\text{ cm}^2\)
មាឌព្រីស ៖ \(V = S_B \times h = 6 \times 10 = 60\text{ cm}^3\)
ស៊ីឡាំង (Cylinder)
ស៊ីឡាំង គឺជាសូលីតដែលកើតឡើងពីការបង្វិលចតុកោណកែងជុំវិញជ្រុងមួយរបស់វា។ វាមានបាតពីរជារង្វង់ប៉ុនគ្នា និងស្របគ្នា។
ចំពោះស៊ីឡាំងដែលមានកាំបាត \(r\) និងកម្ពស់ \(h\) ៖
ផ្ទៃក្រឡាខាង ៖ \(S_L = 2\pi r h\)
ផ្ទៃក្រឡាសរុប ៖ \(S_T = 2\pi r h + 2\pi r^2 = 2\pi r(h + r)\)
មាឌស៊ីឡាំង ៖ \(V = S_B \times h = \pi r^2 h\)
ពីរ៉ាមីត (Pyramid)
ពីរ៉ាមីតនិយ័ត គឺជាពីរ៉ាមីតដែលមាន ៖
បាតជាពហុកោណនិយ័ត (ត្រីកោណសម័ង្ស ការេ...)។
កំពូលស្ថិតនៅចំពីលើផ្ចិតនៃបាត (កម្ពស់កាត់តាមផ្ចិតបាត)។
មុខខាងទាំងអស់ជាត្រីកោណសមបាតប៉ុនៗគ្នា។
ផ្ទៃក្រឡាខាង ៖ \(S_L = \frac{1}{2} P_{\text{បាត}} \times a\) (ដែល \(a\) ជាអាប៉ូតែម ឬកម្ពស់មុខខាង)
ផ្ទៃក្រឡាសរុប ៖ \(S_T = S_L + S_B\)
មាឌពីរ៉ាមីត ៖ \(V = \frac{1}{3} S_B \times h\)
កោន និងស្វ៊ែរ (Cone and Sphere)
កោនបរិវត្ត (Right Circular Cone)
កោន គឺជាសូលីតដែលកើតពីការបង្វិលត្រីកោណកែងជុំវិញជ្រុងជាប់មុំកែងមួយ។ មានកាំបាត \(r\), កម្ពស់ \(h\) និងជនេត្រ \(s\) (ផ្ទៀងផ្ទាត់ \(s = \sqrt{r^2 + h^2}\))។
ផ្ទៃក្រឡាខាង ៖ \(S_L = \pi r s\)
ផ្ទៃក្រឡាសរុប ៖ \(S_T = \pi r s + \pi r^2 = \pi r(s + r)\)
មាឌកោន ៖ \(V = \frac{1}{3}\pi r^2 h\)
ស្វ៊ែរ (Sphere)
ស្វ៊ែរផ្ចិត \(O\) កាំ \(R\) គឺជាសំណុំនៃគ្រប់ចំណុចក្នុងលំហដែលមានចម្ងាយស្មើ \(R\) ពីចំណុចនឹង \(O\)។
ផ្ទៃក្រឡាស្វ៊ែរ ៖ \(S = 4\pi R^2\)
មាឌស្វ៊ែរ ៖ \(V = \frac{4}{3}\pi R^3\)
រូបភាពនេះកំពុងរៀបចំ |
រូបភាពនេះកំពុងរៀបចំ |
| រូបកោនបដិវត្ត | រូបស្វ៊ែរ |
| \(s^2 = h^2 + r^2\) | \(S = 4\pi R^2 \,,\, V = \frac{4}{3}\pi R^3\) |
លំហាត់អនុវត្តន៍
ប្រាប់ឈ្មោះពហុមុខ និងចំនួនមុខ ទ្រនុង កំពូលនៃ ៖
ព្រីសត្រង់បាតត្រីកោណ
ព្រីសត្រង់បាតចតុកោណកែង (ប្រលេពីប៉ែតកែង)
ពីរ៉ាមីតបាតត្រីកោណ (ចតុមុខ)
ពីរ៉ាមីតបាតការេ
មើលដំណោះស្រាយ
a. ព្រីសត្រីកោណ ៖ \(F = 5, E = 9, V = 6\)
b. ប្រលេពីប៉ែតកែង ៖ \(F = 6, E = 12, V = 8\)
c. ពីរ៉ាមីតត្រីកោណ ៖ \(F = 4, E = 6, V = 4\)
d. ពីរ៉ាមីតបាតការេ ៖ \(F = 5, E = 8, V = 5\)
ផ្ទៀងផ្ទាត់រូបមន្តអឺលែរ \(V - E + F = 2\) ចំពោះរូបសូលីតក្នុងលំហាត់ទី ១ ទាំងអស់។
មើលដំណោះស្រាយ
ផ្ទៀងផ្ទាត់ \(V - E + F = 2\) ៖
a. \(6 - 9 + 5 = 2\) (ពិត)
b. \(8 - 12 + 6 = 2\) (ពិត)
c. \(4 - 6 + 4 = 2\) (ពិត)
d. \(5 - 8 + 5 = 2\) (ពិត)
គណនាផ្ទៃក្រឡាខាង ផ្ទៃក្រឡាសរុប និងមាឌនៃគូបដែលមានទ្រនុង ៖
\(a = 6\text{ cm}\)
\(a = 1.5\text{ m}\)
មើលដំណោះស្រាយ
a. \(S_L = 4(6^2) = 144\text{ cm}^2\), \(S_T = 6(6^2) = 216\text{ cm}^2\), \(V = 6^3 = 216\text{ cm}^3\)
b. \(S_L = 4(1.5^2) = 9\text{ m}^2\), \(S_T = 6(1.5^2) = 13.5\text{ m}^2\), \(V = 1.5^3 = 3.375\text{ m}^3\)
គណនាផ្ទៃក្រឡាខាង ផ្ទៃក្រឡាសរុប និងមាឌនៃប្រលេពីប៉ែតកែងដែលមានវិមាត្រ ៖
\(a = 8\text{ cm}, b = 5\text{ cm}, c = 12\text{ cm}\)
\(a = 1.2\text{ m}, b = 0.8\text{ m}, c = 2.5\text{ m}\)
មើលដំណោះស្រាយ
a. \(S_L = 2(8+5)(12) = 312\text{ cm}^2\), \(S_T = 312 + 2(40) = 392\text{ cm}^2\), \(V = 8 \times 5 \times 12 = 480\text{ cm}^3\)
b. \(S_L = 2(1.2+0.8)(2.5) = 10\text{ m}^2\), \(S_T = 10 + 2(0.96) = 11.92\text{ m}^2\), \(V = 1.2 \times 0.8 \times 2.5 = 2.4\text{ m}^3\)
ព្រីសត្រង់មួយមានកម្ពស់ \(h = 15\text{ cm}\) និងបាតជាត្រីកោណកែងជ្រុង \(6\text{ cm}, 8\text{ cm}, 10\text{ cm}\)។ គណនាផ្ទៃក្រឡាខាង ផ្ទៃក្រឡាសរុប និងមាឌរបស់វា។
មើលដំណោះស្រាយ
\(P = 24\text{ cm}, S_B = \frac{1}{2}(6)(8) = 24\text{ cm}^2\) ៖ \(S_L = 24 \times 15 = 360\text{ cm}^2\)។ \(S_T = 360 + 2(24) = 408\text{ cm}^2\)។ \(V = 24 \times 15 = 360\text{ cm}^3\)។
ព្រីសត្រង់មួយមានកម្ពស់ \(20\text{ cm}\) និងបាតជាត្រីកោណសម័ង្សជ្រុង \(a = 6\text{ cm}\)។ គណនាផ្ទៃក្រឡាសរុប និងមាឌរបស់វា។
មើលដំណោះស្រាយ
\(S_B = \frac{6^2\sqrt{3}}{4} = 9\sqrt{3}\text{ cm}^2\), \(P = 18\text{ cm}\) ៖ \(S_T = 18(20) + 2(9\sqrt{3}) = 360 + 18\sqrt{3}\text{ cm}^2\)។ \(V = 9\sqrt{3} \times 20 = 180\sqrt{3}\text{ cm}^3\)។
ព្រីសត្រង់មួយមានកម្ពស់ \(10\text{ cm}\) និងបាតជាចតុកោណស្មើដែលមានអង្កត់ទ្រូង \(12\text{ cm}\) និង \(16\text{ cm}\)។ គណនាផ្ទៃក្រឡាសរុប និងមាឌរបស់វា។
មើលដំណោះស្រាយ
\(S_B = \frac{1}{2}(12)(16) = 96\text{ cm}^2\)។ ជ្រុងបាត \(a = \sqrt{6^2+8^2} = 10\text{ cm} \implies P = 40\text{ cm}\)។ \(S_T = 40(10) + 2(96) = 592\text{ cm}^2\)។ \(V = 96 \times 10 = 960\text{ cm}^3\)។
ព្រីសត្រង់មួយមានកម្ពស់ \(14\text{ cm}\) និងបាតជាចតុកោណព្នាយដែលមានបាត \(8\text{ cm}, 14\text{ cm}\) និងកម្ពស់បាត \(6\text{ cm}\)។ គណនាមាឌរបស់វា។
មើលដំណោះស្រាយ
\(S_B = \frac{(8+14) \times 6}{2} = 66\text{ cm}^2\)។ \(V = S_B \times h = 66 \times 14 = 924\text{ cm}^3\)។
ស៊ីឡាំងមួយមានកាំបាត \(r = 7\text{ cm}\) និងកម្ពស់ \(h = 20\text{ cm}\)។ គណនាផ្ទៃខាង ផ្ទៃសរុប និងមាឌ (យក \(\pi \approx \frac{22}{7}\))។
មើលដំណោះស្រាយ
\(S_L = 2\left(\frac{22}{7}\right)(7)(20) = 880\text{ cm}^2\)។ \(S_T = 880 + 2\left(\frac{22}{7}\right)(49) = 880 + 308 = 1\,188\text{ cm}^2\)។ \(V = \frac{22}{7}(49)(20) = 3\,080\text{ cm}^3\)។
ស៊ីឡាំងមួយមានផ្ទៃក្រឡាខាង \(S_L = 120\pi\text{ cm}^2\) និងកម្ពស់ \(h = 10\text{ cm}\)។ គណនាកាំបាត និងមាឌរបស់វា។
មើលដំណោះស្រាយ
\(2\pi r h = 120\pi \iff 2r(10) = 120 \implies r = 6\text{ cm}\)។ \(V = \pi(6^2)(10) = 360\pi\text{ cm}^3\)។
ស៊ីឡាំងមួយមានមាឌ \(V = 500\pi\text{ cm}^3\) និងកាំបាត \(r = 5\text{ cm}\)។ គណនាកម្ពស់ និងផ្ទៃក្រឡាសរុបរបស់វា។
មើលដំណោះស្រាយ
\(\pi(5^2)h = 500\pi \implies 25h = 500 \implies h = 20\text{ cm}\)។ \(S_T = 2\pi(5)(20+5) = 250\pi\text{ cm}^2\)។
ពីរ៉ាមីតនិយ័តបាតការេមានជ្រុងបាត \(a = 12\text{ cm}\) និងកម្ពស់ \(h = 8\text{ cm}\)។
គណនាប្រវែងអាប៉ូតែម \(s\) នៃមុខខាង។
គណនាផ្ទៃក្រឡាខាង ផ្ទៃក្រឡាសរុប និងមាឌនៃពីរ៉ាមីត។
មើលដំណោះស្រាយ
a. អាប៉ូតែម ៖ \(s = \sqrt{8^2 + 6^2} = 10\text{ cm}\)
b. \(S_L = \frac{1}{2}(48)(10) = 240\text{ cm}^2\)។ \(S_T = 240 + 144 = 384\text{ cm}^2\)។ \(V = \frac{1}{3}(144)(8) = 384\text{ cm}^3\)។
ពីរ៉ាមីតនិយ័តបាតការេមានជ្រុងបាត \(a = 10\text{ cm}\) និងអាប៉ូតែម \(s = 13\text{ cm}\)។ គណនាកម្ពស់ \(h\) និងមាឌនៃពីរ៉ាមីត។
មើលដំណោះស្រាយ
\(h = \sqrt{13^2 - 5^2} = 12\text{ cm}\)។ \(S_B = 10^2 = 100\text{ cm}^2\)។ \(V = \frac{1}{3}(100)(12) = 400\text{ cm}^3\)។
ពីរ៉ាមីតនិយ័តបាតការេមានមាឌ \(V = 384\text{ cm}^3\) និងកម្ពស់ \(h = 8\text{ cm}\)។ គណនាប្រវែងជ្រុងបាត និងផ្ទៃក្រឡាសរុបរបស់វា។
មើលដំណោះស្រាយ
\(\frac{1}{3}a^2(8) = 384 \implies a^2 = 144 \implies a = 12\text{ cm}\)។ \(s = \sqrt{8^2 + 6^2} = 10\text{ cm}\)។ \(S_T = \frac{1}{2}(48)(10) + 144 = 384\text{ cm}^2\)។
កោនមួយមានកាំបាត \(r = 5\text{ cm}\) និងកម្ពស់ \(h = 12\text{ cm}\)។
គណនាប្រវែងជនេត្រ \(s\)។
គណនាផ្ទៃក្រឡាខាង ផ្ទៃក្រឡាសរុប និងមាឌ (ជាអនុគមន៍នៃ \(\pi\))។
មើលដំណោះស្រាយ
a. \(s = \sqrt{5^2 + 12^2} = 13\text{ cm}\)
b. \(S_L = \pi(5)(13) = 65\pi\text{ cm}^2\)។ \(S_T = 65\pi + 25\pi = 90\pi\text{ cm}^2\)។ \(V = \frac{1}{3}\pi(25)(12) = 100\pi\text{ cm}^3\)។
កោនមួយមានជនេត្រ \(s = 25\text{ cm}\) និងកាំបាត \(r = 7\text{ cm}\)។ គណនាកម្ពស់ \(h\) និងមាឌនៃកោន។
មើលដំណោះស្រាយ
\(h = \sqrt{25^2 - 7^2} = 24\text{ cm}\)។ \(V = \frac{1}{3}\pi(7^2)(24) = 392\pi\text{ cm}^3\)។
មាឌនៃកោនស្មើ \(18\pi\text{ cm}^3\) និងផ្ទៃក្រឡាបាតស្មើ \(6\pi\text{ cm}^2\)។
គណនាកម្ពស់នៃកោន។
គណនាប្រវែងជនេត្រ បើផ្ទៃក្រឡាខាងស្មើ \(16\pi\text{ cm}^2\)។
មើលដំណោះស្រាយ
a. \(V = \frac{1}{3}S_B h \implies 18\pi = \frac{1}{3}(6\pi)h \implies h = 9\text{ cm}\)
b. \(S_B = \pi r^2 = 6\pi \implies r = \sqrt{6}\text{ cm}\)។ \(S_L = \pi r s \implies 16\pi = \pi\sqrt{6}s \implies s = \frac{16}{\sqrt{6}} = \frac{8\sqrt{6}}{3}\text{ cm}\)
មាឌកោនស្មើ \(420\pi\text{ cm}^3\) និងកម្ពស់ \(15\text{ cm}\)។ ផ្ទៃក្រឡាខាងស្មើ \(216\pi\text{ cm}^2\)។ គណនាផ្ទៃក្រឡាសរុបនៃកោន។
មើលដំណោះស្រាយ
\(V = \frac{1}{3}\pi r^2(15) = 5\pi r^2 = 420\pi \implies r^2 = 84\)។ \(S_B = 84\pi\text{ cm}^2\)។ \(S_T = S_L + S_B = 216\pi + 84\pi = 300\pi\text{ cm}^2\)។
គណនាផ្ទៃក្រឡាសរុបនៃកោន បើផ្ទៃក្រឡាបាតស្មើ \(160\text{ cm}^2\) និងជនេត្រ \(s = 12\text{ cm}\) (យក \(\pi \approx 3.14\))។
មើលដំណោះស្រាយ
\(S_B = \pi r^2 = 160 \implies r = \sqrt{\frac{160}{3.14}} \approx 7.14\text{ cm}\)។ \(S_T = \pi r s + S_B = 3.14(7.14)(12) + 160 \approx 269 + 160 = 429\text{ cm}^2\)។
គ្រាប់រ៉ុកកែតមួយផ្គុំឡើងដោយកោនកម្ពស់ \(49\text{ cm}\) កាំ \(18\text{ cm}\) ភ្ជាប់ពីលើស៊ីឡាំងកម្ពស់ \(198\text{ cm}\) កាំ \(18\text{ cm}\)។
គណនាមាឌសរុបនៃគ្រាប់រ៉ុកកែត (យក \(\pi \approx \frac{22}{7}\))។
បើគ្រាប់រ៉ុកកែតមានម៉ាស \(2\,145\text{ g}\) គណនាម៉ាសមាឌរបស់វា។
មើលដំណោះស្រាយ
a. \(V_{\text{កោន}} = \frac{1}{3}\left(\frac{22}{7}\right)(18^2)(49) = 16\,632\text{ cm}^3\)។ \(V_{\text{ស៊ីឡាំង}} = \frac{22}{7}(18^2)(198) = 201\,569\text{ cm}^3\)។ \(V_{\text{សរុប}} \approx 218\,201\text{ cm}^3\)។
b. \(\rho = \frac{m}{V} = \frac{2145}{218201} \approx 0.0098\text{ g/cm}^3\)។
គេមានពីរ៉ាមីតបាតចតុកោណកែង \(ABCD\) វិមាត្រ \(AB = 8\text{ cm}, BC = 6\text{ cm}\) និងកម្ពស់ \(SO = 12\text{ cm}\) (\(O\) ជាផ្ចិតបាត)។
គណនាមាឌនៃពីរ៉ាមីត។
គណនាប្រវែងទ្រនុងខាង \(SA\)។
មើលដំណោះស្រាយ
a. \(V = \frac{1}{3}(8 \times 6)(12) = 192\text{ cm}^3\)
b. \(OA = \sqrt{4^2+3^2} = 5\text{ cm} \implies SA = \sqrt{12^2+5^2} = 13\text{ cm}\)
គេផ្ទេរទឹកពេញពីកែវរាងស៊ីឡាំងកាំ \(4\text{ cm}\) កម្ពស់ \(15\text{ cm}\) ទៅក្នុងផើងរាងប្រលេពីប៉ែតកែងវិមាត្រ \(10\text{ cm} \times 8\text{ cm} \times 12\text{ cm}\)។ តើទឹកហៀរចេញដែរឬទេ?
មើលដំណោះស្រាយ
\(V_{\text{ទឹក}} = \pi(4^2)(15) \approx 3.14(240) = 753.6\text{ cm}^3\)។ \(V_{\text{ផើង}} = 10 \times 8 \times 12 = 960\text{ cm}^3\)។ ដោយ \(753.6 < 960\) នាំឱ្យទឹកមិនហៀរចេញទេ។
គេផលិតកេសដែកមួយដែលមានគម្របរាងកន្លះស៊ីឡាំងបន្តុបលើប្រលេពីប៉ែតកែងបាត \(40\text{ cm} \times 30\text{ cm}\) និងកម្ពស់ \(20\text{ cm}\) (កន្លះស៊ីឡាំងមានអង្កត់ផ្ចិត \(30\text{ cm}\) និងបណ្តោយ \(40\text{ cm}\))។ គណនាមាឌនៃកេសដែកនោះ។
មើលដំណោះស្រាយ
\(V_1 = 40 \times 30 \times 20 = 24\,000\text{ cm}^3\)។ \(V_2 = \frac{1}{2}\pi(15^2)(40) \approx 14\,137\text{ cm}^3\)។ \(V = 24\,000 + 14\,137 = 38\,137\text{ cm}^3\)។
ប៉មមួយមានកម្ពស់សរុប \(24\text{ m}\)។ ជញ្ជាំងប៉មរាងប្រលេពីប៉ែតកែងកម្ពស់ \(20\text{ m}\) បាតការេផ្ទៃ \(25\text{ m}^2\)។ ដំបូលខាងលើរាងពីរ៉ាមីត។ គណនាមាឌសរុបនៃប៉មនោះ។
មើលដំណោះស្រាយ
\(V_{\text{ជញ្ជាំង}} = 25 \times 20 = 500\text{ m}^3\)។ \(h_{\text{ពីរ៉ាមីត}} = 24 - 20 = 4\text{ m}\)។ \(V_{\text{ដំបូល}} = \frac{1}{3}(25)(4) = \frac{100}{3} \approx 33.33\text{ m}^3\)។ \(V = 533.33\text{ m}^3\)។
អណ្តូងទឹករាងស៊ីឡាំងមួយមានជម្រៅ \(50\text{ m}\) និងអង្កត់ផ្ចិត \(6\text{ m}\)។ បាតស្រួចរាងកោណមានជនេត្រ \(5\text{ m}\)។ គណនាមាឌសរុបនៃអណ្តូងនោះ។
មើលដំណោះស្រាយ
\(r = 3\text{ m}\)។ \(h_{\text{កោន}} = \sqrt{5^2-3^2} = 4\text{ m}\)។ \(V = \pi(3^2)(50) + \frac{1}{3}\pi(3^2)(4) = 450\pi + 12\pi = 462\pi\text{ m}^3\)។
គេកាត់យកកោនតូចកម្ពស់ \(6\text{ cm}\) ចេញពីកោនធំកម្ពស់ \(12\text{ cm}\) កាំ \(4\text{ cm}\) (កោនកាត់)។ គណនាមាឌនៃផ្នែកដែលនៅសល់។
មើលដំណោះស្រាយ
ផលធៀបកម្ពស់ \(k = \frac{6}{12} = \frac{1}{2} \implies\) ផលធៀបមាឌ \(\left(\frac{1}{2}\right)^3 = \frac{1}{8}\)។ មាឌនៅសល់គឺ \(1 - \frac{1}{8} = \frac{7}{8}\) នៃមាឌកោនធំ ៖ \(V = \frac{7}{8}\left(\frac{1}{3}\pi(16)(12)\right) = 56\pi\text{ cm}^3\)។
យានអវកាសមួយមានមាឌសរុប \(150\text{ m}^3\)។ បើ \(60\%\) នៃមាឌសម្រាប់ផ្ទុកប្រេង គណនាមាឌប្រេង និងមាឌដែលនៅសល់។
មើលដំណោះស្រាយ
a. មាឌប្រេង ៖ \(150 \times 60\% = 90\text{ m}^3\)
b. មាឌនៅសល់ ៖ \(150 - 90 = 60\text{ m}^3\)
ពីរ៉ាមីតនិយ័តបាតការេមានអង្កត់ទ្រូងបាត \(10\text{ dm}\) និងទ្រនុងខាង \(13\text{ dm}\)។ គណនាមាឌនៃពីរ៉ាមីតនោះ។
មើលដំណោះស្រាយ
កន្លះអង្កត់ទ្រូងបាតគឺ \(5\text{ dm}\)។ \(h = \sqrt{13^2 - 5^2} = 12\text{ dm}\)។ ផ្ទៃបាតការេ ៖ \(S_B = \frac{1}{2}(10^2) = 50\text{ dm}^2\)។ \(V = \frac{1}{3}(50)(12) = 200\text{ dm}^3\)។
អាងហែលទឹកមួយមានបណ្តោយ \(25\text{ m}\) ទទឹង \(10\text{ m}\)។ ជម្រៅទឹកជម្រាលពី \(1\text{ m}\) ទៅ \(2\text{ m}\) (រាងព្រីសបាតចតុកោណព្នាយ)។ គណនាចំណុះទឹកពេញអាងគិតជាលីត្រ។
មើលដំណោះស្រាយ
\(S_B = \frac{(1+2) \times 25}{2} = 37.5\text{ m}^2\)។ \(V = 37.5 \times 10 = 375\text{ m}^3 = 375\,000\text{ L}\)។
បំពង់ស៊ីឡាំងប្រហោងធ្វើពីដែកមានកាំក្រៅ \(10\text{ cm}\) កាំក្នុង \(8\text{ cm}\) និងប្រវែង \(1\text{ m}\)។ គណនាមាឌដែក និងម៉ាសបំពង់បើដែកមានដង់ស៊ីតេ \(7.8\text{ g/cm}^3\)។
មើលដំណោះស្រាយ
\(V = \pi(10^2 - 8^2)(100) = 3\,600\pi \approx 11\,309.7\text{ cm}^3\)។ ម៉ាស ៖ \(m = 11\,309.7 \times 7.8 \approx 88\,216\text{ g} \approx 88.2\text{ kg}\)។
គូបឈើមួយមានទ្រនុង \(20\text{ cm}\)។ គេខួងរន្ធរាងស៊ីឡាំងកាត់ចំកណ្តាលពីមុខម្ខាងទៅមុខម្ខាងទៀតដែលមានកាំ \(5\text{ cm}\)។ គណនាមាឌឈើដែលនៅសល់។
មើលដំណោះស្រាយ
\(V_{\text{គូប}} = 20^3 = 8\,000\text{ cm}^3\)។ \(V_{\text{ស៊ីឡាំង}} = \pi(5^2)(20) = 500\pi \approx 1\,570.8\text{ cm}^3\)។ \(V = 8\,000 - 1\,570.8 = 6\,429.2\text{ cm}^3\)។
ដុំដែករាងគូបជ្រុង \(6\text{ cm}\) ត្រូវបានរំលាយធ្វើជាស៊ីឡាំងកាំ \(3\text{ cm}\)។ គណនាកម្ពស់ស៊ីឡាំងដែលទទួលបាន។
មើលដំណោះស្រាយ
\(V = 6^3 = 216\text{ cm}^3\)។ \(\pi(3^2)h = 216 \implies h = \frac{216}{9\pi} = \frac{24}{\pi} \approx 7.64\text{ cm}\)។
គេទម្លាក់ដុំថ្មមួយចូលទៅក្នុងកែវស៊ីឡាំងកាំ \(5\text{ cm}\) ធ្វើឱ្យកម្ពស់ទឹកឡើងខ្ពស់ជាងមុន \(2\text{ cm}\)។ គណនាមាឌនៃដុំថ្មនោះ។
មើលដំណោះស្រាយ
\(V_{\text{ថ្ម}} = \pi(5^2)(2) = 50\pi \approx 157.08\text{ cm}^3\)។
កែវស្រារាងកោនមានកាំមាត់ \(4\text{ cm}\) និងជម្រៅ \(9\text{ cm}\)។ គណនាចំណុះស្រាពេញកែវគិតជាមីលីលីត្រ (\(\text{mL}\) យក \(\pi \approx 3.14\))។
មើលដំណោះស្រាយ
\(V = \frac{1}{3}(3.14)(4^2)(9) = 150.72\text{ cm}^3 = 150.72\text{ mL}\)។
ពីរ៉ាមីតនិយ័តបាតត្រីកោណសម័ង្សជ្រុង \(6\text{ cm}\) និងកម្ពស់ \(10\text{ cm}\)។ គណនាមាឌរបស់វា។
មើលដំណោះស្រាយ
\(S_B = \frac{6^2\sqrt{3}}{4} = 9\sqrt{3}\text{ cm}^2\)។ \(V = \frac{1}{3}(9\sqrt{3})(10) = 30\sqrt{3}\text{ cm}^3\)។
គណនាផ្ទៃក្រឡាសរុបនៃចតុមុខនិយ័តដែលមានទ្រនុងប្រវែង \(a = 6\text{ cm}\)។
មើលដំណោះស្រាយ
\(S_T = 4 \times \frac{a^2\sqrt{3}}{4} = 6^2\sqrt{3} = 36\sqrt{3}\text{ cm}^2\)។
គណនាមាឌនៃចតុមុខនិយ័តដែលមានទ្រនុងប្រវែង \(a = 6\text{ cm}\) តាមរូបមន្ត \(V = \frac{a^3\sqrt{2}}{12}\)។
មើលដំណោះស្រាយ
\(V = \frac{6^3\sqrt{2}}{12} = \frac{216\sqrt{2}}{12} = 18\sqrt{2}\text{ cm}^3\)។
ស៊ីឡាំងមួយមានផ្ទៃក្រឡាសរុប \(S_T = 168\pi\text{ cm}^2\) និងកាំបាត \(r = 6\text{ cm}\)។ គណនាកម្ពស់ និងមាឌរបស់វា។
មើលដំណោះស្រាយ
\(2\pi(6)(h+6) = 168\pi \implies 12(h+6) = 168 \implies h = 8\text{ cm}\)។ \(V = \pi(6^2)(8) = 288\pi\text{ cm}^3\)។
កោនមួយមានផ្ទៃខាង \(S_L = 65\pi\text{ cm}^2\) និងកាំបាត \(r = 5\text{ cm}\)។ គណនាកម្ពស់ និងមាឌរបស់វា។
មើលដំណោះស្រាយ
\(\pi(5)s = 65\pi \implies s = 13\text{ cm}\)។ \(h = \sqrt{13^2 - 5^2} = 12\text{ cm}\)។ \(V = \frac{1}{3}\pi(25)(12) = 100\pi\text{ cm}^3\)។
ព្រីសត្រង់បាតចតុកោណកែងមានផលបូកវិមាត្រទាំងបី \(a + b + c = 18\text{ cm}\) និងអង្កត់ទ្រូងលំហ \(d = \sqrt{a^2 + b^2 + c^2} = 12\text{ cm}\)។ គណនាផ្ទៃក្រឡាសរុបនៃព្រីស។
មើលដំណោះស្រាយ
\((a+b+c)^2 = a^2+b^2+c^2 + 2(ab+bc+ca)\) ៖ \(18^2 = 12^2 + S_T \implies S_T = 324 - 144 = 180\text{ cm}^2\)។
ដំបូលផ្ទះរាងព្រីសត្រង់បាតត្រីកោណសមបាតមានបាត \(8\text{ m}\) កម្ពស់ត្រីកោណ \(3\text{ m}\) និងប្រវែងផ្ទះ \(15\text{ m}\)។ គណនាផ្ទៃដំបូលដែលត្រូវប្រក់ក្បឿង។
មើលដំណោះស្រាយ
ប្រវែងទ្រនុងដំបូល ៖ \(\sqrt{3^2 + 4^2} = 5\text{ m}\)។ ផ្ទៃដំបូលសងខាង ៖ \(2(5 \times 15) = 150\text{ m}^2\)។
ធុងប្រេងរាងស៊ីឡាំងបណ្តេកមានកាំ \(1\text{ m}\) និងបណ្តោយ \(4\text{ m}\)។ បើប្រេងមានកម្ពស់ពាក់កណ្តាលធុង តើមានប្រេងប៉ុន្មានលីត្រ?
មើលដំណោះស្រាយ
\(V = \frac{1}{2}(\pi \times 1^2 \times 4) = 2\pi\text{ m}^3 \approx 6.28\text{ m}^3 = 6\,280\text{ L}\)។
គេសង់ចេតិយមួយដែលមានបាតរាងគូបជ្រុង \(4\text{ m}\) និងកំពូលរាងពីរ៉ាមីតកម្ពស់ \(3\text{ m}\)។ គណនាមាឌសរុបនៃចេតិយនោះ។
មើលដំណោះស្រាយ
\(V = 4^3 + \frac{1}{3}(16)(3) = 64 + 16 = 80\text{ m}^3\)។
បើមាឌនៃគូបមួយកើនឡើង ២៧ ដង តើទ្រនុងរបស់វាកើនឡើងប៉ុន្មានដង?
មើលដំណោះស្រាយ
\(\frac{V_2}{V_1} = k^3 = 27 \implies k = 3\) (កើនឡើង ៣ ដង)។
បើស៊ីឡាំងពីរមានកម្ពស់ស្មើគ្នា និងកាំបាតសមាមាត្រ \(2 : 3\) តើមាឌរបស់វាសមាមាត្រគ្នាយ៉ាងដូចម្តេច?
មើលដំណោះស្រាយ
\(\frac{V_1}{V_2} = \left(\frac{r_1}{r_2}\right)^2 = \left(\frac{2}{3}\right)^2 = \frac{4}{9}\)។
បើកោនពីរមានកាំបាតស្មើគ្នា និងកម្ពស់សមាមាត្រ \(3 : 4\) តើមាឌរបស់វាសមាមាត្រគ្នាយ៉ាងដូចម្តេច?
មើលដំណោះស្រាយ
\(\frac{V_1}{V_2} = \frac{h_1}{h_2} = \frac{3}{4}\)។
ស៊ីឡាំងមួយចារឹកក្រៅគូបជ្រុង \(a\)។ គណនាផលធៀបរវាងមាឌស៊ីឡាំង និងមាឌគូប។
មើលដំណោះស្រាយ
\(r = \frac{a\sqrt{2}}{2}, h = a \implies V_{\text{ស៊ីឡាំង}} = \pi\left(\frac{a^2}{2}\right)a = \frac{\pi}{2}a^3\)។ \(\frac{V_{\text{ស៊ីឡាំង}}}{V_{\text{គូប}}} = \frac{\pi}{2} \approx 1.57\)។
គូបមួយចារឹកក្នុងស៊ីឡាំងកាំ \(R\) កម្ពស់ \(2R\)។ គណនាផលធៀបរវាងមាឌគូប និងមាឌស៊ីឡាំង។
មើលដំណោះស្រាយ
\(a\sqrt{2} = 2R \implies a = R\sqrt{2}\)។ \(V_{\text{គូប}} = (R\sqrt{2})^3 = 2\sqrt{2}R^3\)។ \(\frac{V_{\text{គូប}}}{V_{\text{ស៊ីឡាំង}}} = \frac{2\sqrt{2}R^3}{2\pi R^3} = \frac{\sqrt{2}}{\pi}\)។
ពីរ៉ាមីតកាត់មួយមានបាតការេ \(6\text{ cm}\) និង \(10\text{ cm}\) កម្ពស់ \(6\text{ cm}\)។ គណនាមាឌរបស់វា។
មើលដំណោះស្រាយ
\(V = \frac{h}{3}(S_1 + S_2 + \sqrt{S_1 S_2}) = \frac{6}{3}(36 + 100 + 60) = 2(196) = 392\text{ cm}^3\)។
សូលីតមួយមានផ្ទៃក្រឡា \(S = 200\text{ cm}^2\) និងមាឌ \(V = 250\text{ cm}^3\)។ បើពង្រីកសូលីតនេះ ២ ដង គណនាផ្ទៃក្រឡា និងមាឌថ្មី។
មើលដំណោះស្រាយ
\(S' = k^2 S = 4(200) = 800\text{ cm}^2\)។ \(V' = k^3 V = 8(250) = 2\,000\text{ cm}^3\)។
សំណួរពហុជ្រើសរើស
ជ្រើសរើសចម្លើយត្រឹមត្រូវតែមួយ រួចចុច «ពិនិត្យ»។ ចម្លើយរបស់អ្នកត្រូវបានរក្សាទុកក្នុងកុំព្យូទ័រនេះ។
✎ សំណួរទី ១–១០
✎ សំណួរទី ១១–២០
✎ សំណួរទី ២១–៣០
✎ សំណួរទី ៣១–៤០
✎ សំណួរទី ៤១–៥០
តេស្តសមត្ថភាព ៖ មេរៀនទី ១៧ រូបធរណីមាត្រដែលមានវិមាត្របី — ៥០ សំណួរ · ៩០ នាទី