ទ្រឹស្ដីចំនួន (Number Theory) គឺជាផ្នែកមួយដ៏ចំណាស់ និងបរិសុទ្ធបំផុតនៃគណិតវិទ្យា ដែលត្រូវបានគេប្រសិទ្ធនាមថា "មហាក្សត្រីនៃគណិតវិទ្យា" (Queen of Mathematics)៖
Pythagoras (៥៧០–៤៩៥ មុន គ.ស.)៖ គណិតវិទូក្រិកបុរាណ និងសាលារបស់គាត់បានចាប់ផ្ដើមចាត់ថ្នាក់ចំនួនជាចំនួនគូ ចំនួនសេស និងបានរកឃើញ "ចំនួនល្អឥតខ្ចោះ" (Perfect Numbers) ដូចជាលេខ \(6\) (\(1+2+3=6\)) និងលេខ \(28\) (\(1+2+4+7+14=28\)) ដែលស្មើនឹងផលបូកនៃតួចែកពិតរបស់វា។
Euclid នៃអាឡិចសង់ទ្រី (ប្រហែល ៣០០ មុន គ.ស.)៖ នៅក្នុងសៀវភៅដ៏ល្បីល្បាញ "Elements" (ក្បាលទី ៧ ដល់ ៩) អឺគ្លីដបានបង្កើត ទ្រឹស្ដីបទគ្រឹះនៃនព្វន្ត (Fundamental Theorem of Arithmetic) ដែលបញ្ជាក់ថា "គ្រប់ចំនួនគត់ធំជាង \(1\) អាចបំបែកជាផលគុណកត្តាបឋមបានតែមួយគត់"។ គាត់ក៏បានបង្កើត ក្បួនដោះស្រាយអឺគ្លីដ (Euclidean Algorithm) ដើម្បីរកតួចែករួមធំបំផុត (GCD) ដែលនៅតែជាក្បួនគណនាលឿនបំផុតរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។
Eratosthenes (២៧៦–១៩៤ មុន គ.ស.)៖ ប្រធានបណ្ណាល័យអាឡិចសង់ទ្រី បានបង្កើតវិធីសាស្ត្រចម្រោះរកចំនួនបឋមដ៏ល្បី ហៅថា "រនាមអេរ៉ាតូស្ទែន" (Sieve of Eratosthenes)។
សារសំខាន់ក្នុងយុគសម័យឌីជីថល៖ ចំនួនបឋមដ៏ធំៗដែលមានរាប់លានខ្ទង់ គឺជាឆ្អឹងខ្នងនៃប្រព័ន្ធសម្ងាត់ឌីជីថលទំនើប (RSA Cryptography) ដែលការពារសុវត្ថិភាពទិន្នន័យអ៊ីនធឺណិត ប្រតិបត្តិការធនាគារអេឡិចត្រូនិក និងបច្ចេកវិទ្យា Blockchain នាពេលបច្ចុប្បន្ន។
លក្ខណៈចែកដាច់នៃចំនួនគត់
ដើម្បីដឹងថាចំនួនមួយចែកដាច់នឹងចំនួនមួយទៀតឬទេ ដោយមិនបាច់ធ្វើប្រមាណវិធីចែកវែងឆ្ងាយ គេអាចប្រើ ក្បួនលក្ខណៈចែកដាច់ (Divisibility Rules)។
ភាពចែកដាច់នឹង ២ និង ៥
មួយចំនួនចែកដាច់នឹង \(2\) កាលណាវាជា ចំនួនគត់គូ (មានលេខខ្ទង់រាយខាងចុងជា \(0, 2, 4, 6, 8\))។
មួយចំនួនចែកដាច់នឹង \(5\) កាលណាវាមានលេខខ្ទង់រាយខាងចុងជាលេខ \(0\) ឬ \(5\)។
ដោយមិនបាច់ធ្វើប្រមាណវិធីចែក តើក្នុងចំណោមចំនួន \(256,\; 1005,\; 2024,\; 4012,\; 4050\) ចំនួនណាខ្លះ៖
ចែកដាច់នឹង \(2\)?
ចែកដាច់នឹង \(5\)?
ចែកដាច់ទាំងនឹង \(2\) ផង និងនឹង \(5\) ផង?
គន្លឹះដោះស្រាយ៖ ពិនិត្យត្រឹមតែខ្ទង់រាយចុងក្រោយបង្អស់នៃចំនួននីមួយៗ។ ចំនួនដែលចែកដាច់ទាំងនឹង \(2\) និង \(5\) គឺជាចំនួនដែលមានខ្ទង់រាយជាលេខ \(0\) (ចែកដាច់នឹង \(10\))។
ដំណោះស្រាយលម្អិត៖
ចំនួនចែកដាច់នឹង \(2\) ៖ \(256\) (ខ្ទង់រាយ \(6\)), \(2024\) (ខ្ទង់រាយ \(4\)), \(4012\) (ខ្ទង់រាយ \(2\)), \(4050\) (ខ្ទង់រាយ \(0\))។
ចំនួនចែកដាច់នឹង \(5\) ៖ \(1005\) (ខ្ទង់រាយ \(5\)), \(4050\) (ខ្ទង់រាយ \(0\))។
ចំនួនចែកដាច់ទាំងនឹង \(2\) ផង និង \(5\) ផង ៖ \(4050\) (ព្រោះមានខ្ទង់រាយជា \(0\))។
ដោយមិនប្រើប្រមាណវិធីចែក តើចំនួនណាខ្លះចែកដាច់នឹង \(2\) ?
\(202\)
\(101\)
\(256\)
\(2021\)
\(2019\)
\(2024\)
\(19~898\)
\(198~745\)
ដោយមិនប្រើប្រមាណវិធីចែក តើចំនួនណាខ្លះចែកដាច់នឹង \(5\) ?
\(65\)
\(2020\)
\(4012\)
\(4050\)
\(1900\)
\(1005\)
\(885\)
\(2114\)
ភាពចែកដាច់នឹង ៣ និង ៩
មួយចំនួនចែកដាច់នឹង \(3\) កាលណាវាមាន ផលបូកលេខតាមខ្ទង់ ទាំងអស់ចែកដាច់នឹង \(3\)។
មួយចំនួនចែកដាច់នឹង \(9\) កាលណាវាមាន ផលបូកលេខតាមខ្ទង់ ទាំងអស់ចែកដាច់នឹង \(9\)។
ពិនិត្យចំនួន \(2019\) និង \(3455\)៖
តើចំនួន \(2019\) ចែកដាច់នឹង \(3\) ឬទេ? ចែកដាច់នឹង \(9\) ឬទេ?
តើចំនួន \(3455\) ចែកដាច់នឹង \(3\) ឬទេ?
ដំណោះស្រាយលម្អិត៖
ចំពោះចំនួន \(2019\) មានផលបូកលេខតាមខ្ទង់៖
\[2 + 0 + 1 + 9 = 12\]ដោយសារ \(12\) ចែកដាច់នឹង \(3\) (\(12 \div 3 = 4\)) នោះចំនួន \(2019\) ចែកដាច់នឹង \(3\)។
ប៉ុន្តែ \(12\) ចែកមិនដាច់នឹង \(9\) ទេ ដូចនេះ \(2019\) ចែកមិនដាច់នឹង \(9\) ឡើយ។ចំពោះចំនួន \(3455\) មានផលបូកលេខតាមខ្ទង់៖
\[3 + 4 + 5 + 5 = 17\]ដោយសារ \(17\) ចែកមិនដាច់នឹង \(3\) ទេ ដូចនេះចំនួន \(3455\) ចែកមិនដាច់នឹង \(3\) ឡើយ។
ដោយមិនប្រើប្រមាណវិធីចែក តើចំនួនណាខ្លះចែកដាច់នឹង \(3\) ?
\(2022\)
\(1011\)
\(256\)
\(2021\)
\(2019\)
\(2024\)
\(9993\)
\(100~002\)
ដោយមិនប្រើប្រមាណវិធីចែក តើចំនួនណាខ្លះចែកដាច់នឹង \(9\) ?
\(65\)
\(2020\)
\(4012\)
\(4050\)
\(1900\)
\(1005\)
\(885\)
\(2114\)
ភាពចែកដាច់នឹង ៤ និង ៨
មួយចំនួនចែកដាច់នឹង \(4\) កាលណាវាមាន លេខខាងចុងពីរខ្ទង់ បង្កើតបានជាចំនួនដែលចែកដាច់នឹង \(4\) (ឬពីរខ្ទង់ចុងក្រោយជា \(00\))។
មួយចំនួនចែកដាច់នឹង \(8\) កាលណាវាមាន លេខខាងចុងបីខ្ទង់ បង្កើតបានជាចំនួនដែលចែកដាច់នឹង \(8\) (ឬបីខ្ទង់ចុងក្រោយជា \(000\))។
ពិនិត្យមើលចំនួន \(234~672\) និង \(99~608\)៖
តើ \(234~672\) ចែកដាច់នឹង \(4\) ដែរឬទេ?
តើ \(99~608\) ចែកដាច់នឹង \(8\) ដែរឬទេ?
ដំណោះស្រាយលម្អិត៖
ចំនួន \(234~672\) មានពីរខ្ទង់ចុងក្រោយគឺ \(72\)។ ដោយសារ \(72 \div 4 = 18\) (ចែកដាច់) ដូច្នេះ \(234~672\) ចែកដាច់នឹង \(4\)។
ចំនួន \(99~608\) មានបីខ្ទង់ចុងក្រោយគឺ \(608\)។ ដោយសារ \(608 \div 8 = 76\) (ចែកដាច់) ដូច្នេះ \(99~608\) ចែកដាច់នឹង \(8\)។
ដោយមិនប្រើប្រមាណវិធីចែក តើចំនួនណាខ្លះចែកដាច់នឹង \(4\) ?
\(2024\)
\(1012\)
\(256\)
\(2000\)
\(2008\)
\(12~384\)
\(234~672\)
\(125~554\)
ដោយមិនប្រើប្រមាណវិធីចែក តើចំនួនណាខ្លះចែកដាច់នឹង \(8\) ?
\(1008\)
\(9864\)
\(99~608\)
\(2168\)
\(12~649\)
\(980~045\)
\(88~123\)
\(1000\)
លក្ខណៈចែកដាច់នៃផលបូក និងផលដក
បើតួនីមួយៗនៃផលបូក ឬផលដក ចែកដាច់នឹងចំនួន \(d\) តែមួយដូចគ្នា នោះ ផលបូក ឬផលដករបស់វា ក៏ចែកដាច់នឹងចំនួន \(d\) នោះដែរ៖
បើ \(a\) ចែកដាច់នឹង \(d\) និង \(b\) ចែកដាច់នឹង \(d\) នោះ \((a + b)\) ចែកដាច់នឹង \(d\)។
បើ \(a\) ចែកដាច់នឹង \(d\) និង \(b\) ចែកដាច់នឹង \(d\) (\(a \ge b\)) នោះ \((a - b)\) ចែកដាច់នឹង \(d\)។
តើកន្សោមខាងក្រោមចែកដាច់នឹងចំនួន \(2\) ឬ \(5\) ឬ \(3\) ឬ \(4\) ដែរឬទេ ?
\(1000 + 5002\)
\(16~002 + 80~001\)
\(1880 - 2025\)
\(5024 - 3012\)
\(2003 + 5001\)
\(9008 + 31~114\)
តួចែកនៃចំនួនគត់ធម្មជាតិ
ចំនួនគត់ធម្មជាតិ \(d\) ជា តួចែក នៃចំនួនគត់ធម្មជាតិ \(a\) កាលណា \(a\) ចែកដាច់នឹង \(d\) (ពោលគឺមានចំនួនគត់ \(k\) ដែល \(a = d \times k\))។
សំណុំនៃតួចែកទាំងអស់នៃចំនួន \(a\) ត្រូវបានតាងដោយ \(D(a)\)។
រកតួចែកទាំងអស់នៃចំនួន \(24\)។
គន្លឹះដោះស្រាយ៖ សរសេរ \(24\) ជាផលគុណនៃពីរចំនួនគត់ធម្មជាតិតាមគ្រប់លទ្ធភាព៖
គេសរសេរ៖ \(D(24) = \{1, 2, 3, 4, 6, 8, 12, 24\}\)។
ចូរបំពេញចន្លោះខាងក្រោម ៖
\(24 = 6 \times \ldots\ldots\)
\(36 = 9 \times \ldots\ldots\)
\(100 = 25 \times \ldots\ldots\)
\(24 = 12 \times \ldots\ldots\)
\(60 = 12 \times \ldots\ldots\)
\(96 = 8 \times \ldots\ldots\)
\(2000 = 8 \times \ldots\ldots\)
\(88 = 2 \times \ldots\ldots\)
\(108 = 2 \times \ldots\ldots\)
\(72 = 6 \times \ldots\ldots\)
ចូររកតួចែកទាំងអស់នៃចំនួនខាងក្រោម ៖
\(4\)
\(7\)
\(1\)
\(11\)
\(8\)
\(12\)
\(15\)
\(100\)
ចំនួនបឋម និងចំនួនមិនបឋម
ចំនួនបឋម (Prime Number) ៖ ជាចំនួនគត់ធម្មជាតិដែលមាន តួចែកតែពីរគត់ គឺ \(1\) និង ខ្លួនឯង។
ឧទាហរណ៍៖ \(2, 3, 5, 7, 11, 13, 17, 19, 23, \ldots\)ចំនួនមិនបឋម (Composite Number) ៖ ជាចំនួនគត់ធម្មជាតិដែលមាន តួចែកច្រើនជាងពីរ។
ឧទាហរណ៍៖ \(4, 6, 8, 9, 10, 12, 14, 15, \ldots\)
ចំនួន \(1\) មានតួចែកតែមួយគត់ (គឺខ្លួនវា) ដូច្នេះ \(1\) មិនមែនជាចំនួនបឋម ហើយក៏មិនមែនជាចំនួនមិនបឋមឡើយ។
ចំនួន \(2\) គឺជា ចំនួនគត់គូតែមួយគត់ ដែលជាចំនួនបឋម។ គ្រប់ចំនួនបឋមដទៃទៀតសុទ្ធសឹងជាចំនួនសេស។
ពិនិត្យមើលចំនួន \(5, 6, 7, 8, 21\)។ តើចំនួនណាខ្លះជាចំនួនបឋម និងចំនួនណាខ្លះជាចំនួនមិនបឋម?
ដំណោះស្រាយលម្អិត៖
\(D(5) = \{1, 5\} \implies\) មានតួចែក \(2\) ដូច្នេះ \(5\) ជា ចំនួនបឋម
\(D(6) = \{1, 2, 3, 6\} \implies\) មានតួចែក \(4\) ដូច្នេះ \(6\) ជា ចំនួនមិនបឋម
\(D(7) = \{1, 7\} \implies\) មានតួចែក \(2\) ដូច្នេះ \(7\) ជា ចំនួនបឋម
\(D(8) = \{1, 2, 4, 8\} \implies\) មានតួចែក \(4\) ដូច្នេះ \(8\) ជា ចំនួនមិនបឋម
\(D(21) = \{1, 3, 7, 21\} \implies\) មានតួចែក \(4\) ដូច្នេះ \(21\) ជា ចំនួនមិនបឋម
ចូររកតួចែកនៃចំនួនគត់ \(5, 6, 7, 8, 21\)។ តើចំនួនណាខ្លះជាចំនួនបឋម និងចំនួនណាខ្លះជាចំនួនមិនបឋម ?
ចូរសរសេរចំនួនបឋមទាំងអស់ដែលតូចជាង \(15\)។
ចូរសរសេរចំនួនបឋមដែលមានលេខពីរខ្ទង់ហើយតូចជាង \(30\)។
ការបំបែកមួយចំនួនជាផលគុណកត្តាបឋម
ការបំបែកចំនួនមិនបឋមមួយជា ផលគុណកត្តាបឋម គឺជាការសរសេរចំនួននោះជាផលគុណនៃបណ្ដាចំនួនបឋម។
គេអាចប្រើវិធីពីរយ៉ាង៖
វិធីគូរមែកធាង (Factor Tree)
វិធីចែកជាបន្តបន្ទាប់ដោយចំនួនបឋម (Repeated Division)
បំបែកចំនួន \(60\) និង \(180\) ជាផលគុណកត្តាបឋម រួចសរសេរជាទម្រង់ស្វ័យគុណ។
ដំណោះស្រាយលម្អិត៖
ធ្វើវិធីចែកជាបន្តបន្ទាប់ចំពោះ \(60\)៖
\[\begin{array}{r|l} 60 & 2 \\ 30 & 2 \\ 15 & 3 \\ 5 & 5 \\ 1 & \end{array} \implies 60 = 2 \times 2 \times 3 \times 5 = 2^2 \times 3 \times 5\]ធ្វើវិធីចែកជាបន្តបន្ទាប់ចំពោះ \(180\)៖
\[\begin{array}{r|l} 180 & 2 \\ 90 & 2 \\ 45 & 3 \\ 15 & 3 \\ 5 & 5 \\ 1 & \end{array} \implies 180 = 2 \times 2 \times 3 \times 3 \times 5 = 2^2 \times 3^2 \times 5\]
តើផលគុណកត្តាខាងក្រោមណាខ្លះជាផលគុណកត្តាបឋម និងណាខ្លះមិនមែន ?
\(2\times 3 \times 1\)
\(2\times 5 \times 3\)
\(4\times 7 \times 2\)
\(2\times 3 \times 9\)
\(2\times 3^2\)
\(4\times 5^2\)
បំបែកចំនួនខាងក្រោមជាផលគុណកត្តាបឋម ៖
\(35\)
\(45\)
\(40\)
\(54\)
\(66\)
\(273\)
គេឱ្យចំនួន \(x = 180\) និង \(y = 360\)៖
បំបែកចំនួន \(x = 180\) និង \(y = 360\) ជាផលគុណកត្តាបឋម។
បំបែក \(x + y\) ជាផលគុណកត្តាបឋម។
តួចែករួមធំបំផុត (PGCD ឬ GCD)
តួចែករួមធំបំផុត (Greatest Common Divisor - GCD ឬ PGCD) នៃពីរ ឬច្រើនចំនួន គឺជាចំនួនគត់ធម្មជាតិធំជាងគេបង្អស់ដែលជាតួចែករួមនៃចំនួនទាំងនោះ។
ដើម្បីរកតួចែករួមធំបំផុតនៃពីរ ឬច្រើនចំនួន៖
បំបែកចំនួននីមួយៗជាផលគុណកត្តាបឋម។
ជ្រើសរើសយកតែ កត្តាបឋមរួម ទាំងឡាយណាដែលមាន និទស្សន្តតូចជាងគេ រួចគុណបញ្ចូលគ្នា។
ពីរចំនួន \(a\) និង \(b\) ហៅថាជា ចំនួនបឋមរវាងគ្នា កាលណា \(PGCD(a, b) = 1\) (ពោលគឺគ្មានតួចែករួមណាផ្សេងក្រៅពី \(1\) ឡើយ)។
ឧទាហរណ៍៖ \(PGCD(8, 9) = 1 \implies 8\) និង \(9\) ជាចំនួនបឋមរវាងគ្នា។
រកតួចែករួមធំបំផុតនៃ \(60\), \(180\) និង \(210\)។
ដំណោះស្រាយលម្អិត៖
បំបែកចំនួននីមួយៗជាផលគុណកត្តាបឋម៖
\[\begin{aligned} 60 &= 2^2 \times 3 \times 5 \\ 180 &= 2^2 \times 3^2 \times 5 \\ 210 &= 2 \times 3 \times 5 \times 7 \end{aligned}\]កត្តាបឋមរួមគឺ៖ \(2, 3, 5\)
ជ្រើសរើសនិទស្សន្តតូចជាងគេ៖
ចំពោះកត្តា \(2\) ៖ និទស្សន្តតូចជាងគេគឺ \(1 \implies 2^1 = 2\)
ចំពោះកត្តា \(3\) ៖ និទស្សន្តតូចជាងគេគឺ \(1 \implies 3^1 = 3\)
ចំពោះកត្តា \(5\) ៖ និទស្សន្តតូចជាងគេគឺ \(1 \implies 5^1 = 5\)
គុណកត្តារួមបញ្ចូលគ្នា៖
\[PGCD(60, 180, 210) = 2 \times 3 \times 5 = 30\]
ដូចនេះ \(PGCD(60, 180, 210) = 30\)។
ចូររកតួចែករួមធំបំផុតនៃចំនួនខាងក្រោម ៖
\(30\) និង \(36\)
\(10,\; 15\) និង \(75\)
\(50,\; 25\) និង \(100\)
\(120,\; 64\) និង \(54\)
\(11\) និង \(13\)
\(17,\; 31\) និង \(8\)
រក \(PGCD\) នៃចំនួនខាងក្រោម ព្រមទាំងបញ្ជាក់គូនៃចំនួនដែលជាចំនួនបឋមរវាងគ្នា ៖
\(14\) និង \(28\)
\(56\) និង \(49\)
\(19\) និង \(18\)
\(27\) និង \(16\)
ពហុគុណរួមតូចបំផុត (PPCM ឬ LCM)
ពហុគុណរួមតូចបំផុត (Least Common Multiple - LCM ឬ PPCM) នៃពីរ ឬច្រើនចំនួនមិនសូន្យ គឺជាចំនួនគត់ធម្មជាតិតូចជាងគេបំផុត (ក្រៅពីសូន្យ) ដែលជាពហុគុណរួមនៃចំនួនទាំងនោះ។
ដើម្បីរកពហុគុណរួមតូចបំផុតនៃពីរ ឬច្រើនចំនួន៖
បំបែកចំនួននីមួយៗជាផលគុណកត្តាបឋម។
ជ្រើសរើសយក គ្រប់កត្តាទាំងអស់ (ទាំងកត្តារួម និងកត្តាមិនរួម) ដោយយក និទស្សន្តធំជាងគេ រួចគុណបញ្ចូលគ្នា។
ចំពោះពីរចំនួនគត់ធម្មជាតិ \(a\) និង \(b\) គេបាន៖
រកពហុគុណរួមតូចបំផុតនៃ \(6\) និង \(8\)។
ដំណោះស្រាយលម្អិត៖
បំបែកជាផលគុណកត្តាបឋម៖
\[\begin{aligned} 6 &= 2 \times 3 \\ 8 &= 2^3 \end{aligned}\]ជ្រើសរើសគ្រប់កត្តាដោយយកនិទស្សន្តធំជាងគេ៖
កត្តា \(2\) ៖ និទស្សន្តធំជាងគេគឺ \(3 \implies 2^3 = 8\)
កត្តា \(3\) ៖ និទស្សន្តធំជាងគេគឺ \(1 \implies 3^1 = 3\)
គុណបញ្ចូលគ្នា៖
\[PPCM(6, 8) = 2^3 \times 3 = 8 \times 3 = 24\]
ដូចនេះ \(PPCM(6, 8) = 24\)។
រកពហុគុណរួមតូចបំផុត \((PPCM)\) នៃចំនួនខាងក្រោម ៖
\(30\) និង \(42\)
\(24\) និង \(12\)
\(4\) និង \(6\)
\(5,\; 8\) និង \(12\)
លំហាត់អនុវត្តន៍
ចូរសរសេរពាក្យ «ត្រូវ» ឬ «ខុស» ចំពោះសំណើខាងក្រោម ៖
\(45\) ចែកដាច់នឹង \(5\)
\(70\) ចែកដាច់នឹង \(5\)
\(402\) ចែកដាច់នឹង \(2\)
\(126\) ចែកដាច់នឹង \(3\)
\(256\) ចែកដាច់នឹង \(9\)
\(296\) ចែកដាច់នឹង \(4\)
\(2008\) ចែកដាច់នឹង \(8\)
\(3999\) ចែកដាច់នឹង \(3\) ផង និង \(9\) ផង
មើលដំណោះស្រាយ
កំណត់ «ត្រូវ» ឬ «ខុស» ចំពោះសំណើ ៖
\(45\) ចែកដាច់នឹង \(5\) ៖ ត្រូវ (ខ្ទង់រាយជាលេខ \(5\))
\(70\) ចែកដាច់នឹង \(5\) ៖ ត្រូវ (ខ្ទង់រាយជាលេខ \(0\))
\(402\) ចែកដាច់នឹង \(2\) ៖ ត្រូវ (ខ្ទង់រាយជាលេខគូ \(2\))
\(126\) ចែកដាច់នឹង \(3\) ៖ ត្រូវ (\(1+2+6=9\) ចែកដាច់នឹង \(3\))
\(256\) ចែកដាច់នឹង \(9\) ៖ ខុស (\(2+5+6=13\) មិនដាច់នឹង \(9\))
\(296\) ចែកដាច់នឹង \(4\) ៖ ត្រូវ (\(96 \div 4 = 24\))
\(2008\) ចែកដាច់នឹង \(8\) ៖ ត្រូវ (\(008 \div 8 = 1\))
\(3999\) ចែកដាច់នឹង \(3\) ផង និង \(9\) ផង ៖ ខុស (ផលបូក \(30\) ចែកដាច់នឹង \(3\) តែមិនចែកដាច់នឹង \(9\))
ក្នុងចំណោមចំនួន \(124, 250, 315, 428, 510, 605, 732, 900\) ៖
រកចំនួនដែលចែកដាច់នឹង \(2\)
រកចំនួនដែលចែកដាច់នឹង \(5\)
រកចំនួនដែលចែកដាច់នឹងទាំង \(2\) និង \(5\)
មើលដំណោះស្រាយ
ក្នុងចំណោមចំនួន \(124, 250, 315, 428, 510, 605, 732, 900\) ៖
ចែកដាច់នឹង \(2\) ៖ \(\boxed{124, 250, 428, 510, 732, 900}\)
ចែកដាច់នឹង \(5\) ៖ \(\boxed{250, 315, 510, 605, 900}\)
ចែកដាច់ទាំង \(2\) និង \(5\) ៖ \(\boxed{250, 510, 900}\)
ក្នុងចំណោមចំនួន \(111, 234, 405, 523, 612, 789, 891, 1002\) ៖
រកចំនួនដែលចែកដាច់នឹង \(3\)
រកចំនួនដែលចែកដាច់នឹង \(9\)
រកចំនួនដែលចែកដាច់នឹង \(3\) តែមិនចែកដាច់នឹង \(9\)
មើលដំណោះស្រាយ
ក្នុងចំណោមចំនួន \(111, 234, 405, 523, 612, 789, 891, 1002\) ៖
ចែកដាច់នឹង \(3\) ៖ \(\boxed{111, 234, 405, 612, 789, 891, 1002}\)
ចែកដាច់នឹង \(9\) ៖ \(\boxed{234, 405, 612, 891}\)
ចែកដាច់នឹង \(3\) តែមិនចែកដាច់នឹង \(9\) ៖ \(\boxed{111, 789, 1002}\)
ក្នុងចំណោមចំនួន \(216, 340, 512, 628, 1024, 2018, 3048, 5100\) ៖
រកចំនួនដែលចែកដាច់នឹង \(4\)
រកចំនួនដែលចែកដាច់នឹង \(8\)
មើលដំណោះស្រាយ
ក្នុងចំណោមចំនួន \(216, 340, 512, 628, 1024, 2018, 3048, 5100\) ៖
ចែកដាច់នឹង \(4\) ៖ \(\boxed{216, 340, 512, 628, 1024, 3048, 5100}\)
ចែកដាច់នឹង \(8\) ៖ \(\boxed{216, 512, 1024, 3048}\)
រកលេខជំនួសដោយសញ្ញាផ្កាយ \(*\) ដើម្បីឱ្យ ៖
\(\overline{34*}\) ចែកដាច់នឹង \(2\)
\(\overline{5*2}\) ចែកដាច់នឹង \(3\)
\(\overline{78*}\) ចែកដាច់នឹង \(5\)
\(\overline{1*8}\) ចែកដាច់នឹង \(9\)
មើលដំណោះស្រាយ
រកលេខជំនួសដោយសញ្ញាផ្កាយ \(*\) ៖
\(\overline{34*}\) ចែកដាច់នឹង \(2 \implies * \in \{0, 2, 4, 6, 8\}\)
\(\overline{5*2}\) ចែកដាច់នឹង \(3 \implies 7+*\) ចែកដាច់នឹង \(3 \implies * \in \{2, 5, 8\}\)
\(\overline{78*}\) ចែកដាច់នឹង \(5 \implies * \in \{0, 5\}\)
\(\overline{1*8}\) ចែកដាច់នឹង \(9 \implies 9+*\) ចែកដាច់នឹង \(9 \implies * \in \{0, 9\}\)
បង្ហាញថាកន្សោមខាងក្រោមចែកដាច់នឹងចំនួនដែលបានកំណត់ដោយមិនបាច់គណនាផលបូក ៖
\(40 + 65\) ចែកដាច់នឹង \(5\)
\(27 + 54 + 81\) ចែកដាច់នឹង \(9\)
\(1000 - 324\) ចែកដាច់នឹង \(4\)
\(888 + 440\) ចែកដាច់នឹង \(8\)
មើលដំណោះស្រាយ
បង្ហាញថាកន្សោមចែកដាច់នឹងចំនួនកំណត់ ៖
\(40 + 65\) ៖ \(40\) និង \(65\) ចែកដាច់នឹង \(5 \implies\) ផលបូកចែកដាច់នឹង \(5\)។
\(27 + 54 + 81\) ៖ គ្រប់តួចែកដាច់នឹង \(9 \implies\) ផលបូកចែកដាច់នឹង \(9\)។
\(1000 - 324\) ៖ \(1000\) និង \(324\) ចែកដាច់នឹង \(4 \implies\) ផលដកចែកដាច់នឹង \(4\)។
\(888 + 440\) ៖ \(888\) និង \(440\) ចែកដាច់នឹង \(8 \implies\) ផលបូកចែកដាច់នឹង \(8\)។
រកតួចែកទាំងអស់នៃចំនួននីមួយៗខាងក្រោម ៖
\(12\)
\(18\)
\(24\)
\(30\)
មើលដំណោះស្រាយ
រកតួចែកទាំងអស់នៃចំនួន ៖
\(D(12) = \{1, 2, 3, 4, 6, 12\}\)
\(D(18) = \{1, 2, 3, 6, 9, 18\}\)
\(D(24) = \{1, 2, 3, 4, 6, 8, 12, 24\}\)
\(D(30) = \{1, 2, 3, 5, 6, 10, 15, 30\}\)
រកតួចែកទាំងអស់នៃចំនួននីមួយៗខាងក្រោម ៖
\(36\)
\(40\)
\(48\)
\(60\)
មើលដំណោះស្រាយ
រកតួចែកទាំងអស់នៃចំនួន ៖
\(D(36) = \{1, 2, 3, 4, 6, 9, 12, 18, 36\}\)
\(D(40) = \{1, 2, 4, 5, 8, 10, 20, 40\}\)
\(D(48) = \{1, 2, 3, 4, 6, 8, 12, 16, 24, 48\}\)
\(D(60) = \{1, 2, 3, 4, 5, 6, 10, 12, 15, 20, 30, 60\}\)
សរសេរគ្រប់ចំនួនបឋមដែល ៖
តូចជាង \(20\)
ស្ថិតនៅចន្លោះ \(20\) និង \(40\)
ស្ថិតនៅចន្លោះ \(40\) និង \(60\)
មើលដំណោះស្រាយ
សរសេរគ្រប់ចំនួនបឋម ៖
តូចជាង \(20\) ៖ \(\boxed{2, 3, 5, 7, 11, 13, 17, 19}\)
ចន្លោះ \(20\) និង \(40\) ៖ \(\boxed{23, 29, 31, 37}\)
ចន្លោះ \(40\) និង \(60\) ៖ \(\boxed{41, 43, 47, 53, 59}\)
ពិនិត្យមើលថាតើចំនួនខាងក្រោមជាចំនួនបឋម ឬមិនបឋម ៖
\(47\)
\(51\)
\(67\)
\(91\)
មើលដំណោះស្រាយ
ពិនិត្យចំនួនបឋម ឬមិនបឋម ៖
\(47\) ៖ ជា ចំនួនបឋម (មានតួចែក \(1\) និង \(47\))
\(51\) ៖ ជា ចំនួនមិនបឋម (\(51 = 3 \times 17\))
\(67\) ៖ ជា ចំនួនបឋម
\(91\) ៖ ជា ចំនួនមិនបឋម (\(91 = 7 \times 13\))
បំបែកចំនួនខាងក្រោមជាផលគុណកត្តាបឋមតាមវិធីមែកធាង (Factor Tree) ៖
\(28\)
\(42\)
\(56\)
\(84\)
មើលដំណោះស្រាយ
បំបែកជាផលគុណកត្តាបឋមតាមវិធីមែកធាង ៖
\(28 = 4 \times 7 = \mathbf{2^2 \times 7}\)
\(42 = 6 \times 7 = \mathbf{2 \times 3 \times 7}\)
\(56 = 8 \times 7 = \mathbf{2^3 \times 7}\)
\(84 = 4 \times 21 = \mathbf{2^2 \times 3 \times 7}\)
បំបែកចំនួនខាងក្រោមជាផលគុណកត្តាបឋមតាមវិធីចែកជាបន្តបន្ទាប់ (Repeated Division) ៖
\(72\)
\(90\)
\(120\)
\(144\)
មើលដំណោះស្រាយ
បំបែកជាផលគុណកត្តាបឋមតាមវិធីចែកបន្តបន្ទាប់ ៖
\(72 = 2 \times 36 = 2 \times 2 \times 18 = 2^3 \times 3^2 = \mathbf{2^3 \times 3^2}\)
\(90 = 2 \times 45 = 2 \times 3 \times 15 = \mathbf{2 \times 3^2 \times 5}\)
\(120 = 2 \times 60 = 2^2 \times 30 = \mathbf{2^3 \times 3 \times 5}\)
\(144 = 2 \times 72 = 2^2 \times 36 = \mathbf{2^4 \times 3^2}\)
សរសេរការបំបែកជាផលគុណកត្តាបឋមនៃចំនួនខាងក្រោមជាទម្រង់ស្វ័យគុណ ៖
\(200\)
\(360\)
\(504\)
មើលដំណោះស្រាយ
សរសេរការបំបែកជាផលគុណកត្តាបឋមជាស្វ័យគុណ ៖
\(200 = 8 \times 25 = \mathbf{2^3 \times 5^2}\)
\(360 = 36 \times 10 = \mathbf{2^3 \times 3^2 \times 5}\)
\(504 = 8 \times 63 = \mathbf{2^3 \times 3^2 \times 7}\)
គេឱ្យចំនួន \(A = 2^3 \times 3^2 \times 5\)។
គណនាតម្លៃនៃ \(A\)។
រកចំនួនតួចែកទាំងអស់នៃចំនួន \(A\)។
មើលដំណោះស្រាយ
គេឱ្យចំនួន \(A = 2^3 \times 3^2 \times 5\) ៖
គណនាតម្លៃនៃ \(A\) ៖ \(A = 8 \times 9 \times 5 = \mathbf{360}\)
ចំនួនតួចែកទាំងអស់នៃ \(A\) ៖ \((3+1)(2+1)(1+1) = 4 \times 3 \times 2 = \mathbf{24}\) តួ។
រក \(PGCD\) តាមវិធីរកតួចែករួមនៃ ៖
\(12\) និង \(16\)
\(20\) និង \(30\)
\(18\) និង \(27\)
មើលដំណោះស្រាយ
រក \(PGCD\) តាមវិធីរកតួចែករួម ៖
\(D(12) \cap D(16) = \{1, 2, 4\} \implies PGCD(12, 16) = \mathbf{4}\)
\(D(20) \cap D(30) = \{1, 2, 5, 10\} \implies PGCD(20, 30) = \mathbf{10}\)
\(D(18) \cap D(27) = \{1, 3, 9\} \implies PGCD(18, 27) = \mathbf{9}\)
រក \(PGCD\) តាមវិធីបំបែកជាផលគុណកត្តាបឋមនៃ ៖
\(45\) និង \(60\)
\(54\) និង \(90\)
\(84\) និង \(126\)
មើលដំណោះស្រាយ
រក \(PGCD\) តាមវិធីបំបែកជាកត្តាបឋម ៖
\(45 = 3^2 \times 5, \; 60 = 2^2 \times 3 \times 5 \implies PGCD = 3 \times 5 = \mathbf{15}\)
\(54 = 2 \times 3^3, \; 90 = 2 \times 3^2 \times 5 \implies PGCD = 2 \times 3^2 = \mathbf{18}\)
\(84 = 2^2 \times 3 \times 7, \; 126 = 2 \times 3^2 \times 7 \implies PGCD = 2 \times 3 \times 7 = \mathbf{42}\)
រក \(PGCD\) នៃបីចំនួនខាងក្រោម ៖
\(24, 36\) និង \(48\)
\(30, 45\) និង \(75\)
មើលដំណោះស្រាយ
រក \(PGCD\) នៃបីចំនួន ៖
\(24 = 2^3 \times 3, \; 36 = 2^2 \times 3^2, \; 48 = 2^4 \times 3\)
\(\implies PGCD = 2^2 \times 3 = \mathbf{12}\)\(30 = 2 \times 3 \times 5, \; 45 = 3^2 \times 5, \; 75 = 3 \times 5^2\)
\(\implies PGCD = 3 \times 5 = \mathbf{15}\)
បង្ហាញថាគូនៃចំនួនខាងក្រោមជាចំនួនបឋមរវាងគ្នា ៖
\(8\) និង \(15\)
\(14\) និង \(25\)
\(21\) និង \(22\)
មើលដំណោះស្រាយ
បង្ហាញថាជាចំនួនបឋមរវាងគ្នា (\(PGCD = 1\)) ៖
\(8 = 2^3, \; 15 = 3 \times 5 \implies PGCD(8, 15) = 1\)
\(14 = 2 \times 7, \; 25 = 5^2 \implies PGCD(14, 25) = 1\)
\(21 = 3 \times 7, \; 22 = 2 \times 11 \implies PGCD(21, 22) = 1\)
ដូចនេះ គូនីមួយៗសុទ្ធតែជាចំនួនបឋមរវាងគ្នា។
រក \(PPCM\) តាមវិធីរកពហុគុណរួមនៃ ៖
\(6\) និង \(8\)
\(9\) និង \(12\)
\(10\) និង \(15\)
មើលដំណោះស្រាយ
រក \(PPCM\) តាមវិធីរកពហុគុណរួម ៖
\(M(6) \cap M(8) = \{24, 48, \dots\} \implies PPCM(6, 8) = \mathbf{24}\)
\(M(9) \cap M(12) = \{36, 72, \dots\} \implies PPCM(9, 12) = \mathbf{36}\)
\(M(10) \cap M(15) = \{30, 60, \dots\} \implies PPCM(10, 15) = \mathbf{30}\)
រក \(PPCM\) តាមវិធីបំបែកជាផលគុណកត្តាបឋមនៃ ៖
\(24\) និង \(32\)
\(36\) និង \(48\)
\(40\) និង \(50\)
មើលដំណោះស្រាយ
រក \(PPCM\) តាមវិធីបំបែកជាកត្តាបឋម ៖
\(24 = 2^3 \times 3, \; 32 = 2^5 \implies PPCM = 2^5 \times 3 = \mathbf{96}\)
\(36 = 2^2 \times 3^2, \; 48 = 2^4 \times 3 \implies PPCM = 2^4 \times 3^2 = \mathbf{144}\)
\(40 = 2^3 \times 5, \; 50 = 2 \times 5^2 \implies PPCM = 2^3 \times 5^2 = \mathbf{200}\)
រក \(PPCM\) នៃបីចំនួនខាងក្រោម ៖
\(6, 8\) និង \(12\)
\(12, 15\) និង \(18\)
មើលដំណោះស្រាយ
រក \(PPCM\) នៃបីចំនួន ៖
\(6 = 2 \times 3, \; 8 = 2^3, \; 12 = 2^2 \times 3 \implies PPCM = 2^3 \times 3 = \mathbf{24}\)
\(12 = 2^2 \times 3, \; 15 = 3 \times 5, \; 18 = 2 \times 3^2\)
\(\implies PPCM = 2^2 \times 3^2 \times 5 = \mathbf{180}\)
រក \(PGCD\) និង \(PPCM\) នៃគូនៃចំនួនខាងក្រោម ៖
\(16\) និង \(24\)
\(35\) និង \(49\)
\(48\) និង \(72\)
មើលដំណោះស្រាយ
រក \(PGCD\) និង \(PPCM\) នៃគូនៃចំនួន ៖
\(16 = 2^4, \; 24 = 2^3 \times 3\) ៖
\(PGCD = 2^3 = \mathbf{8}, \quad{} PPCM = 2^4 \times 3 = \mathbf{48}\)\(35 = 5 \times 7, \; 49 = 7^2\) ៖
\(PGCD = \mathbf{7}, \quad{} PPCM = 5 \times 7^2 = \mathbf{245}\)\(48 = 2^4 \times 3, \; 72 = 2^3 \times 3^2\) ៖
\(PGCD = 2^3 \times 3 = \mathbf{24}, \quad{} PPCM = 2^4 \times 3^2 = \mathbf{144}\)
ផ្ទៀងផ្ទាត់សមភាព \(a \times b = PGCD(a, b) \times PPCM(a, b)\) ចំពោះ ៖
\(a = 18, \; b = 24\)
\(a = 25, \; b = 40\)
មើលដំណោះស្រាយ
ផ្ទៀងផ្ទាត់សមភាព \(a \times b = PGCD \times PPCM\) ៖
\(a = 18, \; b = 24\) ៖
\(a \times b = 18 \times 24 = 432\)
\(PGCD = 6, \; PPCM = 72 \implies 6 \times 72 = 432\) (ពិត)\(a = 25, \; b = 40\) ៖
\(a \times b = 25 \times 40 = 1000\)
\(PGCD = 5, \; PPCM = 200 \implies 5 \times 200 = 1000\) (ពិត)
គេមាន \(PGCD(a, b) = 12\) និង \(PPCM(a, b) = 72\)។ រកផលគុណ \(a \times b\)។
មើលដំណោះស្រាយ
គេមាន \(PGCD(a, b) = 12\) និង \(PPCM(a, b) = 72\) ៖
គេមានពីរចំនួន \(a\) និង \(b\) ដែល \(a \times b = 1200\) និង \(PPCM(a, b) = 120\)។ រក \(PGCD(a, b)\)។
មើលដំណោះស្រាយ
គេមាន \(a \times b = 1200\) និង \(PPCM(a, b) = 120\) ៖
គេមាន \(PGCD(x, 15) = 5\) និង \(PPCM(x, 15) = 60\)។ រកតម្លៃនៃ \(x\)។
មើលដំណោះស្រាយ
គេមាន \(PGCD(x, 15) = 5\) និង \(PPCM(x, 15) = 60\) ៖
រកតួចែករួមទាំងអស់នៃ \(36\) និង \(48\)។
មើលដំណោះស្រាយ
រកតួចែករួមទាំងអស់នៃ \(36\) និង \(48\) ៖
\(D(36) = \{1, 2, 3, 4, 6, 9, 12, 18, 36\}\)
\(D(48) = \{1, 2, 3, 4, 6, 8, 12, 16, 24, 48\}\)
តួចែករួមទាំងអស់គឺ \(\boxed{\{1, 2, 3, 4, 6, 12\}}\)។
រកពហុគុណរួមតូចជាង \(100\) នៃ \(4\) និង \(6\)។
មើលដំណោះស្រាយ
រកពហុគុណរួមតូចជាង \(100\) នៃ \(4\) និង \(6\) ៖
\(PPCM(4, 6) = 12\)
ពហុគុណនៃ \(12\) តូចជាង \(100\) រួមមាន ៖
\(\boxed{12, 24, 36, 48, 60, 72, 84, 96}\)
តើចំនួន \(1001\) ចែកដាច់នឹងចំនួនបឋមណាខ្លះ?
មើលដំណោះស្រាយ
ពិនិត្យភាពចែកដាច់នៃ \(1001\) ៖
បំបែកចំនួន \(2024\) និង \(2025\) ជាផលគុណកត្តាបឋម។
មើលដំណោះស្រាយ
បំបែកជាផលគុណកត្តាបឋម ៖
\(2024 = 8 \times 253 = \mathbf{2^3 \times 11 \times 23}\)
\(2025 = 81 \times 25 = \mathbf{3^4 \times 5^2}\)
គេចង់កាត់ក្រដាសកាតុងមួយផ្ទាំងរាងចតុកោណកែងដែលមានបណ្ដោយ \(60\,\text{cm}\) និងទទឹង \(45\,\text{cm}\) ទៅជាការ៉េតូចៗស្មើៗគ្នាដោយមិនឱ្យសល់ក្រដាសឡើយ។
តើប្រវែងជ្រុងនៃការ៉េធំបំផុតអាចស្មើប៉ុន្មានសង់ទីម៉ែត្រ?
តើគេទទួលបានការ៉េទាំងអស់ចំនួនប៉ុន្មាន?
មើលដំណោះស្រាយ
កាត់ក្រដាស \(60\,\text{cm} \times 45\,\text{cm}\) ជាការ៉េស្មើៗគ្នាធំបំផុត ៖
ប្រវែងជ្រុងការ៉េធំបំផុតគឺ \(PGCD(60, 45)\) ៖
\(60 = 2^2 \times 3 \times 5, \; 45 = 3^2 \times 5 \implies PGCD = \mathbf{15\,\text{cm}}\)ចំនួនការ៉េទទួលបាន ៖
\(\dfrac{60 \times 45}{15 \times 15} = 4 \times 3 = \mathbf{12}\) ការ៉េ។
ជាងសំណង់ម្នាក់ចង់ក្រាលឥដ្ឋការ៉ូការ៉េលើបាតបន្ទប់រាងចតុកោណកែងទំហំ \(480\,\text{cm} \times 360\,\text{cm}\) ដោយមិនឱ្យកាត់ការ៉ូឡើយ។
រកប្រវែងជ្រុងនៃការ៉ូធំបំផុតដែលអាចប្រើបាន។
គណនាចំនួនការ៉ូសរុបដែលត្រូវប្រើ។
មើលដំណោះស្រាយ
ក្រាលឥដ្ឋការ៉ូបាតបន្ទប់ \(480\,\text{cm} \times 360\,\text{cm}\) ៖
ប្រវែងជ្រុងការ៉ូធំបំផុតគឺ \(PGCD(480, 360)\) ៖
\(PGCD(480, 360) = 120\,\text{cm} = \mathbf{1.2\,\text{m}}\)ចំនួនការ៉ូសរុបដែលត្រូវប្រើ ៖
\(\dfrac{480}{120} \times \dfrac{360}{120} = 4 \times 3 = \mathbf{12}\) ការ៉ូ។
សិស្សសាលាមួយក្រុមមានប្រុស \(48\) នាក់ និងស្រី \(36\) នាក់។ លោកគ្រូចង់បែងចែកសិស្សទាំងអស់ជាក្រុមតូចៗ ដោយក្នុងក្រុមនីមួយៗមានចំនួនសិស្សប្រុសស្មើៗគ្នា និងសិស្សស្រីស្មើៗគ្នា។
តើលោកគ្រូអាចបង្កើតក្រុមបានច្រើនបំផុតប៉ុន្មានក្រុម?
ក្នុងក្រុមនីមួយៗមានសិស្សប្រុសប៉ុន្មាននាក់ និងសិស្សស្រីប៉ុន្មាននាក់?
មើលដំណោះស្រាយ
ចែកសិស្សប្រុស \(48\) នាក់ និងស្រី \(36\) នាក់ ជាក្រុមស្មើៗគ្នា ៖
ចំនួនក្រុមច្រើនបំផុតគឺ \(PGCD(48, 36) = \mathbf{12}\) ក្រុម។
ក្នុងក្រុមនីមួយៗមាន ៖
– ប្រុស ៖ \(48 \div 12 = \mathbf{4}\) នាក់
– ស្រី ៖ \(36 \div 12 = \mathbf{3}\) នាក់
នៅចំណតរថយន្តមួយ រថយន្តខ្សែទី១ ចេញដំណើររៀងរាល់ \(15\) នាទីម្ដង ហើយរថយន្តខ្សែទី២ ចេញដំណើររៀងរាល់ \(20\) នាទីម្ដង។ ប្រសិនបើរថយន្តទាំងពីរខ្សែចេញដំណើរព្រមគ្នានៅម៉ោង \(6:00\) ព្រឹក ៖
តើរយៈពេលប៉ុន្មាននាទីក្រោយមកទៀតទើបរថយន្តទាំងពីរចេញដំណើរព្រមគ្នាម្ដងទៀត?
តើនៅម៉ោងប៉ុន្មានដែលការចេញដំណើរព្រមគ្នានោះកើតឡើង?
មើលដំណោះស្រាយ
រថយន្តខ្សែទី១ (\(15\) នាទី) និងខ្សែទី២ (\(20\) នាទី) ៖
រយៈពេលចេញព្រមគ្នាម្ដងទៀតគឺ \(PPCM(15, 20) = \mathbf{60}\) នាទី (\(1\) ម៉ោង)។
ម៉ោងដែលចេញព្រមគ្នាម្ដងទៀត ៖
\(6:00 + 1\,\text{h} = \mathbf{7:00}\) ព្រឹក។
ភ្លើងសញ្ញាចរាចរណ៍នៅផ្លូវបំបែកបីប្ដូរពណ៌បៃតងរៀងរាល់ \(30\) វិនាទី, \(45\) វិនាទី និង \(60\) វិនាទីម្ដង។ បើភ្លើងទាំងបីប្ដូរពណ៌បៃតងព្រមគ្នានៅម៉ោង \(7:00\) ព្រឹក តើនៅម៉ោងប៉ុន្មានដែលភ្លើងទាំងបីនឹងប្ដូរពណ៌បៃតងព្រមគ្នាម្ដងទៀត?
មើលដំណោះស្រាយ
ភ្លើងសញ្ញាចរាចរណ៍ \(30\) វិនាទី, \(45\) វិនាទី, \(60\) វិនាទី ៖
រយៈពេលប្ដូរពណ៌ព្រមគ្នាម្ដងទៀតគឺ \(PPCM(30, 45, 60)\) ៖
\(PPCM(30, 45, 60) = 180\) វិនាទី \(= 3\) នាទី។ម៉ោងដែលប្ដូរព្រមគ្នាម្ដងទៀត ៖
\(7:00 + 3\,\text{mn} = \mathbf{7:03}\) ព្រឹក។
កណ្ដឹងសាលាបីបន្លឺឡើងរៀងរាល់ \(25\) នាទី, \(30\) នាទី និង \(40\) នាទីម្ដង។ ប្រសិនបើកណ្ដឹងទាំងបីបន្លឺព្រមគ្នានៅម៉ោង \(8:00\) ព្រឹក តើរយៈពេលប៉ុន្មានម៉ោងក្រោយមកទៀតទើបវាបន្លឺព្រមគ្នាម្ដងទៀត?
មើលដំណោះស្រាយ
កណ្ដឹងសាលា \(25\) នាទី, \(30\) នាទី, \(40\) នាទី ៖
រយៈពេលបន្លឺព្រមគ្នាម្ដងទៀតគឺ \(PPCM(25, 30, 40)\) ៖
\(25 = 5^2, \; 30 = 2 \times 3 \times 5, \; 40 = 2^3 \times 5\)
\(PPCM = 2^3 \times 3 \times 5^2 = 600\) នាទី \(= \mathbf{10}\) ម៉ោង។ដូចនេះ រយៈពេល \(10\) ម៉ោង ក្រោយមកទៀតទើបបន្លឺព្រមគ្នា (ត្រូវនឹងម៉ោង \(18:00\) ឬ \(6:00\) ល្ងាច)។
រកចំនួនគត់ធម្មជាតិតូចបំផុតដែលចែកនឹង \(6\) ក៏ដោយ ចែកនឹង \(8\) ក៏ដោយ និងចែកនឹង \(9\) ក៏ដោយ សុទ្ធតែនៅសល់សំណល់ \(2\) ដូចគ្នា។
មើលដំណោះស្រាយ
រកចំនួនតូចបំផុតដែលចែកនឹង \(6, 8, 9\) សល់សំណល់ \(2\) ដូចគ្នា ៖
តាងចំនួននោះដោយ \(N\)។ នាំឱ្យ \(N - 2\) ចែកដាច់នឹង \(6, 8, 9\)។
\(N\) តូចបំផុត \(\implies N - 2 = PPCM(6, 8, 9) = 72\)។
ដូចនេះ \(N = 72 + 2 = \mathbf{74}\)។
រកចំនួនគត់ធម្មជាតិតូចបំផុតដែលចែកនឹង \(5\) សល់ \(4\), ចែកនឹង \(6\) សល់ \(5\), និងចែកនឹង \(7\) សល់ \(6\)។
មើលដំណោះស្រាយ
រកចំនួនតូចបំផុតដែលចែកនឹង \(5\) សល់ \(4\), ចែកនឹង \(6\) សល់ \(5\), ចែកនឹង \(7\) សល់ \(6\) ៖
តាងចំនួននោះដោយ \(N\)។ យើងឃើញថា \(N + 1\) ចែកដាច់នឹង \(5, 6, 7\)។
\(N\) តូចបំផុត \(\implies N + 1 = PPCM(5, 6, 7) = 5 \times 6 \times 7 = 210\)។
ដូចនេះ \(N = 210 - 1 = \mathbf{209}\)។
គេមានកន្សោម \(A = n^2 + n\) ចំពោះគ្រប់ចំនួនគត់ធម្មជាតិ \(n\)។ បង្ហាញថា \(A\) តែងតែជាចំនួនគត់គូ (ចែកដាច់នឹង \(2\)) ជានិច្ច។
មើលដំណោះស្រាយ
បង្ហាញថា \(A = n^2 + n\) ជាចំនួនគូជានិច្ច ៖
ផលគុណនៃចំនួនគត់ណាមួយជាមួយចំនួនគូ តែងតែជាចំនួនគូ។
ដូចនេះ \(A = n(n+1)\) តែងតែជាចំនួនគត់គូ (ចែកដាច់នឹង \(2\)) ជានិច្ច។
បង្ហាញថាផលគុណនៃបីចំនួនគត់ធម្មជាតិតគ្នាតែងតែចែកដាច់នឹង \(6\) ជានិច្ច។
មើលដំណោះស្រាយ
បង្ហាញថាផលគុណបីចំនួនគត់តគ្នាចែកដាច់នឹង \(6\) ជានិច្ច ៖ តាងផលគុណដោយ \(P = n(n+1)(n+2)\)។
ក្នុងចំណោមបីចំនួនតគ្នា មានយ៉ាងតិចចំនួនមួយជាចំនួនគូ \(\implies P\) ចែកដាច់នឹង \(2\)។
ក្នុងចំណោមបីចំនួនតគ្នា មានមួយចែកដាច់នឹង \(3\) \(\implies P\) ចែកដាច់នឹង \(3\)។
ដោយសារ \(PGCD(2, 3) = 1\) នោះ \(P\) ចែកដាច់នឹង \(2 \times 3 = 6\) ជានិច្ច។
រកគ្រប់ចំនួនគត់ធម្មជាតិ \(n\) ដើម្បីឱ្យកន្សោម \(\dfrac{n + 6}{n}\) ជាចំនួនគត់ធម្មជាតិ។
មើលដំណោះស្រាយ
រកចំនួន \(n \in \mathbb{N}\) ដើម្បីឱ្យ \(\dfrac{n + 6}{n} \in \mathbb{N}\) ៖
ដូចនេះ \(\boxed{n \in \{1, 2, 3, 6\}}\)។
រកគ្រប់ចំនួនគត់ធម្មជាតិ \(n\) ដើម្បីឱ្យកន្សោម \(\dfrac{2n + 15}{n + 1}\) ជាចំនួនគត់ធម្មជាតិ។
មើលដំណោះស្រាយ
រកចំនួន \(n \in \mathbb{N}\) ដើម្បីឱ្យ \(\dfrac{2n + 15}{n + 1} \in \mathbb{N}\) ៖
ព្រោះ \(13\) ជាចំនួនបឋម \(\implies n + 1 \in \{1, 13\}\) ៖
\(n + 1 = 1 \implies n = 0\)
\(n + 1 = 13 \implies n = 12\)
ដូចនេះ \(\boxed{n \in \{0, 12\}}\)។
រកគ្រប់គូនៃចំនួនគត់ធម្មជាតិ \((a, b)\) ដែលផ្ទៀងផ្ទាត់លក្ខខណ្ឌ ៖ \(PGCD(a, b) = 6\) និង \(a + b = 36\)។
មើលដំណោះស្រាយ
រក \((a, b)\) ដែល \(PGCD(a, b) = 6\) និង \(a + b = 36\) ៖ តាង \(a = 6a', \; b = 6b'\) ដែល \(PGCD(a', b') = 1\)។
ដូចនេះ \(\boxed{(a, b) \in \{(6, 30), (30, 6)\}}\)។
រកគ្រប់គូនៃចំនួនគត់ធម្មជាតិ \((a, b)\) ដែលផ្ទៀងផ្ទាត់លក្ខខណ្ឌ ៖ \(PGCD(a, b) = 5\) និង \(a \times b = 150\)។
មើលដំណោះស្រាយ
រក \((a, b)\) ដែល \(PGCD(a, b) = 5\) និង \(a \times b = 150\) ៖ តាង \(a = 5a', \; b = 5b'\) ដែល \(PGCD(a', b') = 1\)។
ដូចនេះ \(\boxed{(a, b) \in \{(5, 30), (10, 15), (15, 10), (30, 5)\}}\)។
រកចំនួនគត់ធម្មជាតិតូចបំផុតដែលមានតួចែកចំនួន ១២ តួ។
មើលដំណោះស្រាយ
រកចំនួនតូចបំផុតដែលមានតួចែកចំនួន \(12\) តួ ៖ តាមរូបមន្តចំនួនតួចែក \((a_1 + 1)(a_2 + 1)\dots = 12\) ៖
\(12 = 12 \implies N = 2^{11} = 2048\)
\(12 = 6 \times 2 \implies N = 2^5 \times 3^1 = 96\)
\(12 = 4 \times 3 \implies N = 2^3 \times 3^2 = 72\)
\(12 = 3 \times 2 \times 2 \implies N = 2^2 \times 3^1 \times 5^1 = 60\)
តម្លៃតូចបំផុតគឺ \(\boxed{60}\)។
គេឱ្យចំនួន \(N = 2^x \times 3^y\) ដែល \(x, y \in \mathbb{N}^*\)។ បើចំនួន \(N\) មានតួចែកសរុបចំនួន \(8\) តួ ហើយ \(N\) ចែកដាច់នឹង \(6\) រកតម្លៃនៃ \(N\)។
មើលដំណោះស្រាយ
គេឱ្យ \(N = 2^x \times 3^y\) មានតួចែក \(8\) តួ ហើយ \(N\) ចែកដាច់នឹង \(6\) ៖
ចំនួនតួចែក ៖ \((x + 1)(y + 1) = 8\)
ព្រោះ \(x, y \ge 1 \implies (x+1, y+1) \in \{(2, 4), (4, 2)\}\)
\(\implies (x, y) \in \{(1, 3), (3, 1)\}\)បើ \((x, y) = (1, 3) \implies N = 2^1 \times 3^3 = \mathbf{54}\)
បើ \((x, y) = (3, 1) \implies N = 2^3 \times 3^1 = \mathbf{24}\)
ដូចនេះ \(N = 24\) ឬ \(N = 54\)។
បង្ហាញថាបើ \(p\) ជាចំនួនបឋមធំជាង \(3\) នោះ \(p^2 - 1\) តែងតែចែកដាច់នឹង \(24\) ជានិច្ច។
មើលដំណោះស្រាយ
បង្ហាញថាបើ \(p > 3\) ជាចំនួនបឋម នោះ \(p^2 - 1\) ចែកដាច់នឹង \(24\) ៖
\(p\) ជាចំនួនសេស \(\implies p - 1\) និង \(p + 1\) ជាពីរចំនួនគូជាប់គ្នា នាំឱ្យផលគុណចែកដាច់នឹង \(2 \times 4 = 8\)។
ក្នុងចំណោម \(p-1, p, p+1\) មានមួយចែកដាច់នឹង \(3\) តែ \(p\) ជាចំនួនបឋមធំជាង \(3\) នាំឱ្យ \((p-1)(p+1)\) ចែកដាច់នឹង \(3\)។
ដោយសារ \(PGCD(8, 3) = 1\) នោះ \(p^2 - 1\) ចែកដាច់នឹង \(8 \times 3 = 24\) ជានិច្ច។
រកចំនួនបឋម \(p\) ទាំងអស់ដែលធ្វើឱ្យ \(p + 10\) និង \(p + 14\) សុទ្ធតែជាចំនួនបឋម។
មើលដំណោះស្រាយ
រកចំនួនបឋម \(p\) ដែលធ្វើឱ្យ \(p + 10\) និង \(p + 14\) ជាចំនួនបឋម ៖
បើ \(p = 2 \implies p + 10 = 12\) (មិនបឋម)
បើ \(p = 3 \implies p + 10 = 13\) (បឋម), \(p + 14 = 17\) (បឋម) \(\implies p = 3\) ផ្ទៀងផ្ទាត់។
បើ \(p > 3 \implies p = 3k + 1\) ឬ \(p = 3k + 2\) ៖
\(p = 3k + 1 \implies p + 14 = 3k + 15 = 3(k+5) > 3\) ចែកដាច់នឹង \(3\) (មិនបឋម)
\(p = 3k + 2 \implies p + 10 = 3k + 12 = 3(k+4) > 3\) ចែកដាច់នឹង \(3\) (មិនបឋម)
ដូចនេះ ចំនួនបឋមដែលត្រូវរកគឺ \(\boxed{p = 3}\)។
បង្ហាញថាកន្សោម \(B = 5^{2n+1} + 2^{2n+1}\) ចែកដាច់នឹង \(7\) ចំពោះគ្រប់ចំនួនគត់ធម្មជាតិ \(n\)។
មើលដំណោះស្រាយ
បង្ហាញថា \(B = 5^{2n+1} + 2^{2n+1}\) ចែកដាច់នឹង \(7\) ចំពោះគ្រប់ \(n \in \mathbb{N}\) ៖ តាមរូបមន្តឯកសណ្ឋាន ចំពោះស្វ័យគុណសេស \(m = 2n + 1\) ៖
គេសរសេរចំនួន \(A = 1234567891011\dots 99100\) (ដោយយកចំនួនគត់ពី \(1\) ដល់ \(100\) មកតម្រៀបជាប់គ្នា)។
តើចំនួន \(A\) មានប៉ុន្មានខ្ទង់?
តើចំនួន \(A\) ចែកដាច់នឹង \(3\) ឬទេ? ចែកដាច់នឹង \(9\) ឬទេ?
មើលដំណោះស្រាយ
គេសរសេរចំនួន \(A = 1234567891011\dots 99100\) ៖
ចំនួនខ្ទង់នៃចំនួន \(A\) ៖
– ពី \(1\) ដល់ \(9\) មាន ៖ \(9 \times 1 = 9\) ខ្ទង់
– ពី \(10\) ដល់ \(99\) មាន ៖ \(90 \times 2 = 180\) ខ្ទង់
– ចំនួន \(100\) មាន ៖ \(3\) ខ្ទង់
\(\implies\) សរុបមាន \(9 + 180 + 3 = \mathbf{192}\) ខ្ទង់។ភាពចែកដាច់នឹង \(3\) និង \(9\) ៖
ផលបូកលេខខ្ទង់នៃ \(A\) គឺ \(S = 450 + 450 + 1 = 901\)។
ដោយសារ \(901\) មានផលបូកលេខខ្ទង់ \(9+0+1 = 10\) មិនចែកដាច់នឹង \(3\) និងមិនចែកដាច់នឹង \(9\) ទេ
\(\implies A\) មិនចែកដាច់នឹង \(3\) ឡើយ ហើយក៏មិនចែកដាច់នឹង \(9\) ដែរ។
សំណួរពហុជ្រើសរើស
ជ្រើសរើសចម្លើយត្រឹមត្រូវតែមួយ រួចចុច «ពិនិត្យ»។ ចម្លើយរបស់អ្នកត្រូវបានរក្សាទុកក្នុងកុំព្យូទ័រនេះ។
✎ សំណួរទី ១–១០
✎ សំណួរទី ១១–២០
✎ សំណួរទី ២១–៣០
✎ សំណួរទី ៣១–៤០
✎ សំណួរទី ៤១–៥០
តេស្តសមត្ថភាព ៖ មេរៀនទី ២ តួចែក និងពហុគុណ — ៥០ សំណួរ · ៩០ នាទី