ការវាស់វែង «បរិមាត្រ» (Perimeter) និង «ក្រឡាផ្ទៃ» (Area) គឺជាសកម្មភាពគណិតវិទ្យាដ៏ចំណាស់បំផុតមួយរបស់មនុស្សជាតិ ដែលមានប្រវត្តិជាង ៤០០០ ឆ្នាំមកហើយ។ នៅអេហ្ស៊ីបបុរាណ ជារៀងរាល់ឆ្នាំទឹកជំនន់ទន្លេនីលបានជន់លិច និងលុបបំបាត់ព្រំប្រទល់ដីស្រែចម្ការ ធ្វើឱ្យមន្ត្រីស្ទង់ដីអេហ្ស៊ីប (ហៅថា Harpedonaptai ឬអ្នកទាញខ្សែវាស់ដី) ត្រូវប្រើប្រាស់ចំណងខ្សែពួរ និងធរណីមាត្រដើម្បីគណនាបរិមាត្រ និងក្រឡាផ្ទៃដីឡើងវិញសម្រាប់គិតពន្ធដារ ដូចដែលបានកត់ត្រាក្នុងក្រដាសផាពីរុសរីន (Rhind Papyrus, ប្រហែល ១៦៥០ ឆ្នាំមុន គ.ស.)។
នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរនាសម័យអង្គរ បុព្វបុរសខ្មែរមានចំណេះដឹងខ្ពង់ខ្ពស់ក្នុងការវាស់វែងក្រឡាផ្ទៃដីធ្លី និងបរិមាត្រសំណង់ ដែលស្ដែងចេញតាមរយៈសិលាចារឹកបុរាណបញ្ជាក់ពីឯកតារង្វាស់ដី ដូចជា ស្លា ថោល ប្រាស និងការគណនាទំហំដីស្រែថ្វាយប្រាសាទ។ លើសពីនេះ ការជីកស្ថាបនាអាងស្ដុកទឹកដ៏ធំមហិមា (បារាយណ៍ខាងកើត និងបារាយណ៍ខាងលិច ដែលមានបណ្ដោយដល់ទៅ ៨ គីឡូម៉ែត្រ និងទទឹង ២.២ គីឡូម៉ែត្រ) ព្រមទាំងគូទឹកព័ទ្ធជុំវិញប្រាសាទអង្គរវត្ត សុទ្ធសឹងតែទាមទារនូវការគណនាបរិមាត្រ និងក្រឡាផ្ទៃយ៉ាងសុក្រឹតបំផុត។ ក្នុងយុគសម័យទំនើប ចំណេះដឹងនេះជាគ្រឹះមិនអាចខ្វះបានក្នុងវិស្វកម្ម សំណង់ ស្ថាបត្យកម្ម និងកសិកម្ម។
នៅក្នុងធរណីមាត្រប្លង់ បរិមាត្រ និងក្រឡាផ្ទៃមានលក្ខណៈខុសគ្នាជាមូលដ្ឋាន ៖
បរិមាត្រ (Perimeter, \(P\)) ៖ ជារង្វាស់ប្រវែង មួយវិមាត្រ (1D) នៃបន្ទាត់ ឬខ្សែកាច់បិទជិតជុំវិញរូបធរណីមាត្រ (គិតជាខ្នាតប្រវែង ៖ \(\text{m}, \text{cm}, \text{km}...\))។
ក្រឡាផ្ទៃ (Area, \(S\)) ៖ ជារង្វាស់ទំហំ ពីរវិមាត្រ (2D) នៃផ្ទៃប្លង់ដែលស្ថិតនៅខាងក្នុងខ្សែកាច់បិទជិតនោះ ដោយគិតជាចំនួននៃការ៉េឯកតា (គិតជាខ្នាតផ្ទៃ ៖ \(\text{m}^2, \text{cm}^2, \text{ha}...\))។
បរិមាត្រនៃពហុកោណ
និយមន័យ ៖ បរិមាត្រនៃពហុកោណ គឺជាផលបូកប្រវែងជ្រុងទាំងអស់ដែលខណ្ឌពហុកោណនោះ ៖
\[P = a_1 + a_2 + a_3 + \dots + a_n\]រូបមន្តបរិមាត្ររូបសំខាន់ៗ ៖
ត្រីកោណ ៖ \(P = a + b + c\) (ត្រីកោណសម័ង្ស ៖ \(P = 3a\))
ចតុកោណកែង ៖ \(P = 2(a + b)\) (\(a\) ទទឹង, \(b\) បណ្ដោយ)
ការ៉េ ៖ \(P = 4a\) (\(a\) រង្វាស់ជ្រុង)
ដីស្រែមួយរាងចតុកោណកែងមានបណ្ដោយ \(65\text{ m}\) និងទទឹង \(35\text{ m}\)។
ក. គណនាបរិមាត្រនៃដីស្រែនេះ។
ខ. គេធ្វើរបងលួសបន្លាព័ទ្ធជុំវិញដីស្រែ \(3\) ជុំ។ តើត្រូវប្រើខ្សែលួសប្រវែងសរុបប៉ុន្មានម៉ែត្រ?
ដំណោះស្រាយលម្អិត៖
បរិមាត្រដីស្រែ ៖ \(P = 2(a + b) = 2(35 + 65) = 2 \times 100 = 200\text{ m}\)។ ដូចនេះ \(\boxed{P = 200\text{ m}}\)
ប្រវែងខ្សែលួសសរុប \(3\) ជុំ ៖ \(L = 3 \times P = 3 \times 200 = 600\text{ m}\)។ ដូចនេះ \(\boxed{L = 600\text{ m}}\)។
១. ត្រីកោណសម័ង្សមួយមានបរិមាត្រ \(45\text{ cm}\)។ គណនាប្រវែងជ្រុងនីមួយៗនៃត្រីកោណ។
២. ការ៉េមួយមានបរិមាត្រស្មើនឹងបរិមាត្រចតុកោណកែងទំហំ \(12\text{ cm} \times 8\text{ cm}\)។ រកជ្រុងការ៉េ។
ឯកតាក្រឡាផ្ទៃ និងការបំបែកខ្នាត
ឯកតាអន្តរជាតិ ៖ ម៉ែត្រការ៉េ (\(\text{m}^2\)) គឺជាក្រឡាផ្ទៃនៃការ៉េដែលមានជ្រុងប្រវែង \(1\text{ m}\)។
ទំនាក់ទំនងខ្នាត ៖ ខ្នាតក្រឡាផ្ទៃធំជាងមួយតង់ ធំជាង ១០០ ដងនៃខ្នាតបន្ទាប់ ៖
\[1\text{ km}^2 = 100\text{ hm}^2 = 10\,000\text{ dam}^2 = 1\,000\,000\text{ m}^2\]\[1\text{ m}^2 = 100\text{ dm}^2 = 10\,000\text{ cm}^2 = 1\,000\,000\text{ mm}^2\]ឯកតាវាស់ដីធ្លី ៖ ហិចតា (\(\text{ha}\)), អា (\(\text{a}\)), សង់ទីអា (\(\text{ca}\)) ៖
\[1\text{ ca} = 1\text{ m}^2 \quad{} , \quad{} 1\text{ a} = 1\text{ dam}^2 = 100\text{ m}^2 \quad{} , \quad{} 1\text{ ha} = 1\text{ hm}^2 = 10\,000\text{ m}^2\]
ចូរបំបែកខ្នាតខាងក្រោម ៖
ក. \(4.5\text{ m}^2\) ទៅជា \(\text{cm}^2\) និង \(2500\text{ cm}^2\) ទៅជា \(\text{m}^2\)។
ខ. \(3.2\text{ ha}\) ទៅជា \(\text{m}^2\) និង \(15\,000\text{ m}^2\) ទៅជា \(\text{ha}\)។
ដំណោះស្រាយលម្អិត៖
\(1\text{ m}^2 = 10\,000\text{ cm}^2 \implies 4.5\text{ m}^2 = 4.5 \times 10\,000 = 45\,000\text{ cm}^2\)។ \(\boxed{45\,000\text{ cm}^2}\)
\(2500\text{ cm}^2 = \dfrac{2500}{10\,000} = 0.25\text{ m}^2\)។ ដូចនេះ \(\boxed{0.25\text{ m}^2}\)
\(1\text{ ha} = 10\,000\text{ m}^2 \implies 3.2\text{ ha} = 3.2 \times 10\,000 = 32\,000\text{ m}^2\)។ \(\boxed{32\,000\text{ m}^2}\)
\(15\,000\text{ m}^2 = \dfrac{15\,000}{10\,000} = 1.5\text{ ha}\)។ ដូចនេះ \(\boxed{1.5\text{ ha}}\)។
១. បំពេញចន្លោះ ៖ ក. \(0.8\text{ km}^2 = \dots\dots\dots\text{ ha}\) ខ. \(35\text{ a} = \dots\dots\dots\text{ m}^2\)។
២. ចម្ការមួយមានទំហំ \(48\,000\text{ m}^2\)។ គណនាក្រឡាផ្ទៃចម្ការគិតជា អា (\(\text{a}\)) និង ហិចតា (\(\text{ha}\))។
ក្រឡាផ្ទៃចតុកោណកែង និងការ៉េ
ក្រឡាផ្ទៃចតុកោណកែង ៖ ស្មើនឹងផលគុណរវាងទទឹង និងបណ្ដោយ ៖
\[S = a \times b\]រូបមន្តទាញ ៖ ទទឹង \(a = \dfrac{S}{b}\) និង បណ្ដោយ \(b = \dfrac{S}{a}\)
ក្រឡាផ្ទៃការ៉េ ៖ ស្មើនឹងការ៉េនៃរង្វាស់ជ្រុងរបស់វា ៖
\[S = a^2 = a \times a \implies a = \sqrt{S}\]
កម្រាលឥដ្ឋការ៉ូមួយបន្ទប់រាងចតុកោណកែងមានទទឹង \(4.5\text{ m}\) និងក្រឡាផ្ទៃ \(27\text{ m}^2\)។
ក. គណនាប្រវែងបណ្ដោយ និងបរិមាត្រនៃបន្ទប់នេះ។
ខ. ការ៉េមួយមានបរិមាត្រស្មើនឹងបរិមាត្របន្ទប់នេះ។ រកក្រឡាផ្ទៃការ៉េនោះ។
ដំណោះស្រាយលម្អិត៖
បណ្ដោយបន្ទប់ ៖ \(b = \dfrac{S}{a} = \dfrac{27}{4.5} = 6\text{ m}\)។ បរិមាត្រ ៖ \(P = 2(4.5 + 6) = 21\text{ m}\)។ ដូចនេះ \(\boxed{b = 6\text{ m}, P = 21\text{ m}}\)
ជ្រុងការ៉េ ៖ \(a' = \dfrac{P}{4} = \dfrac{21}{4} = 5.25\text{ m}\)។
ក្រឡាផ្ទៃការ៉េ ៖ \(S' = (a')^2 = 5.25^2 = 27.5625\text{ m}^2\)។ ដូចនេះ \(\boxed{S' = 27.5625\text{ m}^2}\)។
១. ការ៉េមួយមានបរិមាត្រ \(36\text{ cm}\)។ គណនាក្រឡាផ្ទៃនៃការ៉េនោះ។
២. ចតុកោណកែងមួយមានក្រឡាផ្ទៃ \(120\text{ cm}^2\) និងបណ្ដោយ \(15\text{ cm}\)។ គណនាទទឹង និងបរិមាត្រ។
ក្រឡាផ្ទៃត្រីកោណ
រូបមន្តទូទៅ ៖ ក្រឡាផ្ទៃត្រីកោណស្មើកន្លះផលគុណនៃប្រវែងបាត និងកម្ពស់ត្រូវគ្នា ៖
\[S = \dfrac{1}{2} \times b \times h = \dfrac{b \times h}{2}\]រូបមន្តទាញ ៖ កម្ពស់ \(h = \dfrac{2S}{b}\) និង បាត \(b = \dfrac{2S}{h}\)
ត្រីកោណកែង ៖ ស្មើកន្លះផលគុណជ្រុងមុំកែងទាំងពីរ ៖ \(S = \dfrac{a \times b}{2}\)
ត្រីកោណ \(ABC\) មួយមានក្រឡាផ្ទៃ \(48\text{ cm}^2\) និងបាត \(BC = 12\text{ cm}\)។
ក. គណនាកម្ពស់ \(AH\) គូសចេញពីកំពូល \(A\) ទៅលើជ្រុង \([BC]\)។
ខ. បើកម្ពស់គូសចេញពីកំពូល \(B\) ស្មើនឹង \(9.6\text{ cm}\) រកប្រវែងជ្រុង \(AC\)។
ដំណោះស្រាយលម្អិត៖
កម្ពស់ \(AH\) គូសលើបាត \(BC\) ៖ \(AH = \dfrac{2S}{BC} = \dfrac{2 \times 48}{12} = \dfrac{96}{12} = 8\text{ cm}\)។ ដូចនេះ \(\boxed{AH = 8\text{ cm}}\)
ប្រវែងជ្រុង \(AC\) ដោយកម្ពស់ \(BK = 9.6\text{ cm}\) ៖
\(S = \dfrac{AC \times BK}{2} \implies AC = \dfrac{2S}{BK} = \dfrac{2 \times 48}{9.6} = \dfrac{96}{9.6} = 10\text{ cm}\)។ ដូចនេះ \(\boxed{AC = 10\text{ cm}}\)។
១. គណនាក្រឡាផ្ទៃត្រីកោណកែងមួយដែលមានជ្រុងមុំកែង \(6\text{ cm}\) និង \(8\text{ cm}\)។
២. ត្រីកោណមួយមានក្រឡាផ្ទៃ \(35\text{ m}^2\) និងកម្ពស់ \(7\text{ m}\)។ គណនាប្រវែងបាតត្រូវគ្នានឹងកម្ពស់នោះ។
ក្រឡាផ្ទៃប្រលេឡូក្រាម ចតុកោណព្នាយ និងរូបផ្គុំ
ប្រលេឡូក្រាម ៖ ស្មើផលគុណនៃបាត និងកម្ពស់ ៖
\[S = b \times h\]ចតុកោណព្នាយ ៖ ស្មើកន្លះផលបូកបាតទាំងពីរគុណនឹងកម្ពស់ ៖
\[S = \dfrac{(B + b) \times h}{2} \quad{} (B\text{ បាតធំ, } b\text{ បាតតូច, } h\text{ កម្ពស់})\]រូបធរណីមាត្រផ្គុំ ៖ ស្មើផលបូក ឬផលដកនៃក្រឡាផ្ទៃរូបធរណីមាត្រគ្រឹះ។
ដីឡូត៍មួយមានរាងជាចតុកោណព្នាយដែលមានបាតធំ \(40\text{ m}\) បាតតូច \(24\text{ m}\) និងកម្ពស់ \(18\text{ m}\)។
ក. គណនាក្រឡាផ្ទៃនៃដីឡូត៍នេះ។ ខ. បើគេលក់ដីនេះក្នុងតម្លៃ \(50\$\text{/m}^2\) រកប្រាក់លក់ដីសរុប។
ដំណោះស្រាយលម្អិត៖
ផ្ទៃដី ៖ \(S = \dfrac{(40 + 24) \times 18}{2} = 576\text{ m}^2\) នាំឱ្យ \(\boxed{S = 576\text{ m}^2}\)។
ប្រាក់លក់ដីសរុប ៖ \(M = 576 \times 50 = 28\,800\$\)។ ដូចនេះ ។
១. ប្រលេឡូក្រាមមួយមានបាត \(14\text{ cm}\) និងកម្ពស់ \(9\text{ cm}\)។ គណនាក្រឡាផ្ទៃរបស់វា។
២. ចតុកោណព្នាយមួយមានក្រឡាផ្ទៃ \(90\text{ cm}^2\) កម្ពស់ \(6\text{ cm}\) និងបាតតូច \(12\text{ cm}\)។ រកបាតធំ។
លំហាត់អនុវត្តន៍
ដីចម្ការរាងចតុកោណកែងមួយមានបណ្ដោយ \(85\text{ m}\) និងទទឹង \(45\text{ m}\) ៖
គណនាបរិមាត្រនៃដីចម្ការនោះ
គេព័ទ្ធលួសបន្លា ៤ ជុំ រកប្រវែងខ្សែលួសសរុប
មើលដំណោះស្រាយ
បរិមាត្រដី ៖
\(P = 2(85 + 45) = 2 \times 130 = 260\text{ m}\)ប្រវែងខ្សែលួស ៤ ជុំ ៖
\(L = 4 \times 260 = 1040\text{ m}\)
ការ៉េមួយមានប្រវែងជ្រុងស្មើនឹង \(15.5\text{ cm}\) ៖
គណនាបរិមាត្រនៃការ៉េនោះ
បើជ្រុងកើនឡើង \(2.5\text{ cm}\) រកបរិមាត្រថ្មី
មើលដំណោះស្រាយ
បរិមាត្រការ៉េ ៖
\(P = 4 \times 15.5 = 62\text{ cm}\)ជ្រុងថ្មី ៖ \(15.5 + 2.5 = 18\text{ cm}\)។
បរិមាត្រថ្មី ៖ \(P' = 4 \times 18 = 72\text{ cm}\)
ត្រីកោណ \(ABC\) មួយមាន \(AB = 12\text{ cm}, BC = 16\text{ cm}, AC = 20\text{ cm}\) ៖
គណនាបរិមាត្រនៃត្រីកោណ \(ABC\)
បញ្ជាក់ថា \(\triangle ABC\) ជាត្រីកោណកែង
មើលដំណោះស្រាយ
បរិមាត្រ \(\triangle ABC\) ៖
\(P = 12 + 16 + 20 = 48\text{ cm}\)ពិនិត្យ ៖ \(12^2 + 16^2 = 144 + 256 = 400 = 20^2\)។
តាមទ្រឹស្ដីបទបញ្ច្រាសពីតាករ \(\triangle ABC\) ជាត្រីកោណកែង។
ត្រីកោណសមបាតមួយមានបរិមាត្រ \(38\text{ cm}\) និងបាត \(10\text{ cm}\) ៖
គណនាប្រវែងជ្រុងឈមនីមួយៗ
គណនាផលបូកប្រវែងជ្រុងទាំងពីរនោះ
មើលដំណោះស្រាយ
ជ្រុងឈមនីមួយៗ ៖
\(a = \frac{38 - 10}{2} = \frac{28}{2} = 14\text{ cm}\)ផលបូកជ្រុងទាំងពីរ ៖ \(14 + 14 = 28\text{ cm}\)
ចតុកោណកែងមួយមានបរិមាត្រ \(72\text{ cm}\) និងបណ្ដោយស្មើបីដងនៃទទឹង ៖
គណនាប្រវែងទទឹងនៃចតុកោណកែង
គណនាប្រវែងបណ្ដោយនៃចតុកោណកែង
មើលដំណោះស្រាយ
ទទឹង \(x\) បណ្ដោយ \(3x\) ៖
\(2(x + 3x) = 72 \Rightarrow 8x = 72 \Rightarrow x = 9\text{ cm}\)បណ្ដោយ ៖ \(3 \times 9 = 27\text{ cm}\)
ស្រះចិញ្ចឹមត្រីរាងការ៉េមួយមានបរិមាត្រ \(140\text{ m}\) ៖
គណនាប្រវែងជ្រុងមួយនៃស្រះ
បើគេដាំបង្គោលរបងចម្ងាយ \(5\text{ m}\) មួយ រកចំនួនបង្គោល
មើលដំណោះស្រាយ
ជ្រុងស្រះ ៖ \(a = \frac{140}{4} = 35\text{ m}\)
ចំនួនបង្គោលរបង ៖ \(\frac{140}{5} = 28\) បង្គោល
ពហុកោណមួយមាន ៥ ជ្រុងប្រវែង \(6\text{ cm}, 8\text{ cm}, 10\text{ cm}, 7\text{ cm}, 9\text{ cm}\) ៖
គណនាបរិមាត្រនៃពហុកោណនេះ
ប្រាប់ឈ្មោះប្រភេទពហុកោណតាមចំនួនជ្រុង
មើលដំណោះស្រាយ
បរិមាត្រ ៖
\(P = 6 + 8 + 10 + 7 + 9 = 40\text{ cm}\)ពហុកោណមាន \(5\) ជ្រុង គឺ បញ្ចកោណ (Pentagon)។
ត្រីកោណសម័ង្សមួយមានបរិមាត្រស្មើនឹងបរិមាត្រការ៉េជ្រុង \(6\text{ cm}\) ៖
គណនាបរិមាត្ររួមនៃរូបទាំងពីរ
គណនាប្រវែងជ្រុងនៃត្រីកោណសម័ង្សនោះ
មើលដំណោះស្រាយ
បរិមាត្រការ៉េ ៖ \(P = 4 \times 6 = 24\text{ cm}\) (បរិមាត្ររួម)
ជ្រុងត្រីកោណសម័ង្ស ៖ \(a = \frac{24}{3} = 8\text{ cm}\)
ចតុកោណកែងមួយមានទទឹង \(24\text{ cm}\) និងបណ្ដោយស្មើ \(\frac{5}{3}\) នៃទទឹង ៖
គណនាប្រវែងបណ្ដោយនៃចតុកោណកែង
គណនាបរិមាត្រនៃចតុកោណកែងនោះ
មើលដំណោះស្រាយ
បណ្ដោយ ៖ \(24 \times \frac{5}{3} = 40\text{ cm}\)
បរិមាត្រ ៖ \(P = 2(40 + 24) = 128\text{ cm}\)
គេយកខ្សែលួសប្រវែង \(120\text{ cm}\) មកពត់ជារូបធរណីមាត្រ ៖
បើពត់ជាការ៉េ រកប្រវែងជ្រុងនៃការ៉េ
បើពត់ជាត្រីកោណសម័ង្ស រកប្រវែងជ្រុងត្រីកោណ
មើលដំណោះស្រាយ
ជ្រុងការ៉េ ៖ \(\frac{120}{4} = 30\text{ cm}\)
ជ្រុងត្រីកោណសម័ង្ស ៖ \(\frac{120}{3} = 40\text{ cm}\)
ចូរបំបែកខ្នាតក្រឡាផ្ទៃខាងក្រោមទៅជា \(\text{cm}^2\) ៖
\(2.5\text{ m}^2 = \dots\dots\dots\dots\text{ cm}^2\)
\(0.08\text{ m}^2 = \dots\dots\dots\dots\text{ cm}^2\)
មើលដំណោះស្រាយ
បំបែកជា \(\text{cm}^2\) (\(1\text{ m}^2 = 10\,000\text{ cm}^2\)) ៖
\(2.5\text{ m}^2 = 2.5 \times 10\,000 = 25\,000\text{ cm}^2\)
\(0.08\text{ m}^2 = 0.08 \times 10\,000 = 800\text{ cm}^2\)
ចូរបំបែកខ្នាតក្រឡាផ្ទៃខាងក្រោមទៅជា \(\text{m}^2\) ៖
\(35\,000\text{ cm}^2 = \dots\dots\dots\dots\text{ m}^2\)
\(4.2\text{ dam}^2 = \dots\dots\dots\dots\text{ m}^2\)
មើលដំណោះស្រាយ
បំបែកជា \(\text{m}^2\) ៖
\(35\,000\text{ cm}^2 = \frac{35\,000}{10\,000} = 3.5\text{ m}^2\)
\(4.2\text{ dam}^2 = 4.2 \times 100 = 420\text{ m}^2\)
ចូរបំបែកខ្នាតដីធ្លីទៅជាម៉ែត្រការ៉េ (\(\text{m}^2\)) ៖
\(1.8\text{ ha} = \dots\dots\dots\dots\text{ m}^2\)
\(45\text{ a} = \dots\dots\dots\dots\text{ m}^2\)
មើលដំណោះស្រាយ
បំបែកជា \(\text{m}^2\) ៖
\(1.8\text{ ha} = 1.8 \times 10\,000 = 18\,000\text{ m}^2\)
\(45\text{ a} = 45 \times 100 = 4500\text{ m}^2\)
ចូរបំបែកខ្នាតក្រឡាផ្ទៃទៅជាហិចតា (\(\text{ha}\)) ៖
\(65\,000\text{ m}^2 = \dots\dots\dots\dots\text{ ha}\)
\(0.75\text{ km}^2 = \dots\dots\dots\dots\text{ ha}\)
មើលដំណោះស្រាយ
បំបែកជា ហិចតា (\(\text{ha}\)) ៖
\(65\,000\text{ m}^2 = \frac{65\,000}{10\,000} = 6.5\text{ ha}\)
\(0.75\text{ km}^2 = 0.75 \times 100 = 75\text{ ha}\)
ចូរបំបែកខ្នាតទៅជា អា (\(\text{a}\)) ៖
\(8500\text{ m}^2 = \dots\dots\dots\dots\text{ a}\)
\(3.4\text{ ha} = \dots\dots\dots\dots\text{ a}\)
មើលដំណោះស្រាយ
បំបែកជា អា (\(\text{a}\)) ៖
\(8500\text{ m}^2 = \frac{8500}{100} = 85\text{ a}\)
\(3.4\text{ ha} = 3.4 \times 100 = 340\text{ a}\)
គណនាផលបូកខ្នាតក្រឡាផ្ទៃ ៖
\(2.5\text{ m}^2 + 3500\text{ cm}^2\) (គិតជា \(\text{m}^2\))
\(1.2\text{ ha} + 80\text{ a}\) (គិតជា \(\text{m}^2\))
មើលដំណោះស្រាយ
គណនាផលបូក ៖
\(2.5\text{ m}^2 + 3500\text{ cm}^2 = 2.5 + 0.35 = 2.85\text{ m}^2\)
\(1.2\text{ ha} + 80\text{ a} = 12\,000 + 8000 = 20\,000\text{ m}^2\)
ដីមួយកន្លែងមានទំហំ \(0.04\text{ km}^2\) ៖
គណនាក្រឡាផ្ទៃដីគិតជា ហិចតា (\(\text{ha}\))
គណនាក្រឡាផ្ទៃដីគិតជា ម៉ែត្រការ៉េ (\(\text{m}^2\))
មើលដំណោះស្រាយ
ដីទំហំ \(0.04\text{ km}^2\) ៖
គិតជា ហិចតា ៖ \(0.04 \times 100 = 4\text{ ha}\)
គិតជា \(\text{m}^2\) ៖ \(4 \times 10\,000 = 40\,000\text{ m}^2\)
បន្ទប់មួយមានក្រឡាផ្ទៃ \(24\text{ m}^2\) ៖
គណនាផ្ទៃបន្ទប់គិតជា \(\text{dm}^2\)
គណនាផ្ទៃបន្ទប់គិតជា \(\text{cm}^2\)
មើលដំណោះស្រាយ
បន្ទប់ទំហំ \(24\text{ m}^2\) ៖
គិតជា \(\text{dm}^2\) ៖ \(24 \times 100 = 2400\text{ dm}^2\)
គិតជា \(\text{cm}^2\) ៖ \(24 \times 10\,000 = 240\,000\text{ cm}^2\)
ចូរបំបែកខ្នាតតូចៗខាងក្រោម ៖
\(580\text{ mm}^2 = \dots\dots\dots\dots\text{ cm}^2\)
\(12.4\text{ cm}^2 = \dots\dots\dots\dots\text{ mm}^2\)
មើលដំណោះស្រាយ
បំបែកខ្នាត ៖
\(580\text{ mm}^2 = \frac{580}{100} = 5.8\text{ cm}^2\)
\(12.4\text{ cm}^2 = 12.4 \times 100 = 1240\text{ mm}^2\)
ដីមួយកន្លែងមានទំហំ \(3\text{ ha } 25\text{ a}\) ៖
បំប្លែងទំហំដីសរុបជា អា (\(\text{a}\))
បំប្លែងទំហំដីសរុបជា ម៉ែត្រការ៉េ (\(\text{m}^2\))
មើលដំណោះស្រាយ
ដី \(3\text{ ha } 25\text{ a}\) ៖
គិតជា អា ៖ \(3 \times 100 + 25 = 325\text{ a}\)
គិតជា \(\text{m}^2\) ៖ \(325 \times 100 = 32\,500\text{ m}^2\)
បន្ទប់រៀនមួយមានរាងចតុកោណកែងបណ្ដោយ \(8\text{ m}\) និងទទឹង \(6.5\text{ m}\) ៖
គណនាបរិមាត្រនៃបន្ទប់រៀននេះ
គណនាក្រឡាផ្ទៃនៃបន្ទប់រៀននេះ
មើលដំណោះស្រាយ
បរិមាត្រ ៖ \(P = 2(8 + 6.5) = 29\text{ m}\)
ក្រឡាផ្ទៃ ៖ \(S = 8 \times 6.5 = 52\text{ m}^2\)
ទីធ្លាសាលារាងការ៉េមួយមានប្រវែងជ្រុង \(45\text{ m}\) ៖
គណនាបរិមាត្រនៃទីធ្លាសាលា
គណនាក្រឡាផ្ទៃនៃទីធ្លាគិតជា អា (\(\text{a}\))
មើលដំណោះស្រាយ
បរិមាត្រ ៖ \(P = 4 \times 45 = 180\text{ m}\)
ក្រឡាផ្ទៃ ៖ \(S = 45^2 = 2025\text{ m}^2 = 20.25\text{ a}\)
ចតុកោណកែងមួយមានក្រឡាផ្ទៃ \(108\text{ cm}^2\) និងទទឹង \(9\text{ cm}\) ៖
គណនាប្រវែងបណ្ដោយនៃចតុកោណកែង
គណនាបរិមាត្រនៃចតុកោណកែងនោះ
មើលដំណោះស្រាយ
បណ្ដោយ ៖ \(L = \frac{108}{9} = 12\text{ cm}\)
បរិមាត្រ ៖ \(P = 2(12 + 9) = 42\text{ cm}\)
ការ៉េមួយមានក្រឡាផ្ទៃស្មើនឹង \(144\text{ cm}^2\) ៖
គណនាប្រវែងជ្រុងនៃការ៉េនោះ
គណនាបរិមាត្រនៃការ៉េនោះ
មើលដំណោះស្រាយ
ជ្រុងការ៉េ ៖ \(a = \sqrt{144} = 12\text{ cm}\)
បរិមាត្រ ៖ \(P = 4 \times 12 = 48\text{ cm}\)
ដីចម្ការរាងចតុកោណកែងមួយមានបរិមាត្រ \(320\text{ m}\) និងទទឹង \(60\text{ m}\) ៖
គណនាប្រវែងបណ្ដោយនៃដីចម្ការ
គណនាក្រឡាផ្ទៃដីចម្ការគិតជា ហិចតា (\(\text{ha}\))
មើលដំណោះស្រាយ
កន្លះបរិមាត្រ ៖ \(\frac{320}{2} = 160\text{ m}\)។
បណ្ដោយ ៖ \(160 - 60 = 100\text{ m}\)ក្រឡាផ្ទៃ ៖ \(S = 100 \times 60 = 6000\text{ m}^2 = 0.6\text{ ha}\)
ការ៉េមួយមានបរិមាត្រ \(64\text{ cm}\) ៖
គណនាប្រវែងជ្រុងនៃការ៉េនោះ
គណនាក្រឡាផ្ទៃនៃការ៉េនោះ
មើលដំណោះស្រាយ
ជ្រុងការ៉េ ៖ \(a = \frac{64}{4} = 16\text{ cm}\)
ក្រឡាផ្ទៃ ៖ \(S = 16^2 = 256\text{ cm}^2\)
ចតុកោណកែងមួយមានបណ្ដោយ \(18\text{ cm}\) និងក្រឡាផ្ទៃស្មើការ៉េជ្រុង \(12\text{ cm}\) ៖
គណនាក្រឡាផ្ទៃរួមនៃរូបទាំងពីរ
គណនាប្រវែងទទឹងនៃចតុកោណកែង
មើលដំណោះស្រាយ
ក្រឡាផ្ទៃរួម (ស្មើផ្ទៃការ៉េ) ៖
\(S = 12^2 = 144\text{ cm}^2\)ទទឹងចតុកោណកែង ៖ \(w = \frac{144}{18} = 8\text{ cm}\)
គេក្រាលការ៉ូការ៉េជ្រុង \(40\text{ cm}\) ក្នុងបន្ទប់ទំហំ \(6\text{ m} \times 4\text{ m}\) ៖
គណនាក្រឡាផ្ទៃនៃការ៉ូមួយសន្លឹកគិតជា \(\text{m}^2\)
គណនាចំនួនសន្លឹកការ៉ូដែលត្រូវប្រើប្រាស់
មើលដំណោះស្រាយ
ផ្ទៃការ៉ូ ១ សន្លឹក ៖
\(0.4 \times 0.4 = 0.16\text{ m}^2\)ផ្ទៃបន្ទប់ ៖ \(6 \times 4 = 24\text{ m}^2\)។
ចំនួនការ៉ូ ៖ \(\frac{24}{0.16} = 150\) សន្លឹក
ដីមួយមានរាងចតុកោណកែងបណ្ដោយ \(50\text{ m}\) និងទទឹងស្មើ \(\frac{3}{5}\) នៃបណ្ដោយ ៖
គណនាទទឹង និងបរិមាត្រនៃដី
គណនាក្រឡាផ្ទៃនៃដីគិតជា អា (\(\text{a}\))
មើលដំណោះស្រាយ
ទទឹង ៖ \(50 \times \frac{3}{5} = 30\text{ m}\)។
បរិមាត្រ ៖ \(P = 2(50 + 30) = 160\text{ m}\)ក្រឡាផ្ទៃ ៖ \(S = 50 \times 30 = 1500\text{ m}^2 = 15\text{ a}\)
ការ៉េមួយមានក្រឡាផ្ទៃ \(81\text{ m}^2\)។ បើគេបង្កើនជ្រុងរបស់វា \(2\text{ m}\) ៖
រកប្រវែងជ្រុងដើម និងជ្រុងថ្មីនៃការ៉េ
គណនាក្រឡាផ្ទៃថ្មី និងក្រឡាផ្ទៃកើនឡើង
មើលដំណោះស្រាយ
ជ្រុងដើម ៖ \(a = \sqrt{81} = 9\text{ m}\)។
ជ្រុងថ្មី ៖ \(9 + 2 = 11\text{ m}\)ផ្ទៃថ្មី ៖ \(11^2 = 121\text{ m}^2\)។
ផ្ទៃកើនឡើង ៖ \(121 - 81 = 40\text{ m}^2\)
ត្រីកោណមួយមានបាត \(14\text{ cm}\) និងកម្ពស់ត្រូវគ្នា \(9\text{ cm}\) ៖
គណនាក្រឡាផ្ទៃនៃត្រីកោណនោះ
បើកម្ពស់កើនឡើង \(3\text{ cm}\) រកផ្ទៃថ្មី
មើលដំណោះស្រាយ
ផ្ទៃត្រីកោណ ៖
\(S = \frac{1}{2} \times 14 \times 9 = 63\text{ cm}^2\)កម្ពស់ថ្មី ៖ \(9 + 3 = 12\text{ cm}\)។
ផ្ទៃថ្មី ៖ \(\frac{1}{2} \times 14 \times 12 = 84\text{ cm}^2\)
ត្រីកោណកែង \(ABC\) កែងត្រង់ \(A\) មាន \(AB = 9\text{ cm}\) និង \(AC = 12\text{ cm}\) ៖
គណនាក្រឡាផ្ទៃនៃត្រីកោណ \(ABC\)
បើអ៊ីប៉ូតេនុស \(BC = 15\text{ cm}\) រកកម្ពស់ \(AH\)
មើលដំណោះស្រាយ
ផ្ទៃ \(\triangle ABC\) ៖
\(S = \frac{1}{2} \times 9 \times 12 = 54\text{ cm}^2\)កម្ពស់ \(AH\) ធៀបនឹងអ៊ីប៉ូតេនុស ៖
\(AH = \frac{2S}{BC} = \frac{2 \times 54}{15} = 7.2\text{ cm}\)
ត្រីកោណមួយមានក្រឡាផ្ទៃ \(42\text{ cm}^2\) និងបាត \(12\text{ cm}\) ៖
សរសេរសមីការរកកម្ពស់ \(h\) នៃត្រីកោណ
គណនាប្រវែងកម្ពស់ \(h\) នោះ
មើលដំណោះស្រាយ
សមីការ ៖ \(\frac{1}{2} \times 12 \times h = 42 \Rightarrow 6h = 42\)
កម្ពស់ ៖ \(h = \frac{42}{6} = 7\text{ cm}\)
ត្រីកោណមួយមានក្រឡាផ្ទៃ \(75\text{ m}^2\) និងកម្ពស់ \(10\text{ m}\) ៖
គណនាប្រវែងបាតនៃត្រីកោណនោះ
បើបាតថយចុះ \(3\text{ m}\) រកក្រឡាផ្ទៃថ្មី
មើលដំណោះស្រាយ
បាតត្រីកោណ ៖ \(b = \frac{2 \times 75}{10} = 15\text{ m}\)
បាតថ្មី ៖ \(15 - 3 = 12\text{ m}\)។
ផ្ទៃថ្មី ៖ \(\frac{1}{2} \times 12 \times 10 = 60\text{ m}^2\)
ត្រីកោណសមបាត \(ABC\) មាន \(AB = AC = 10\text{ cm}, BC = 12\text{ cm}\) និងកម្ពស់ \(AH = 8\text{ cm}\) ៖
គណនាបរិមាត្រនៃត្រីកោណ \(ABC\)
គណនាក្រឡាផ្ទៃនៃត្រីកោណ \(ABC\)
មើលដំណោះស្រាយ
បរិមាត្រ ៖ \(P = 10 + 10 + 12 = 32\text{ cm}\)
ក្រឡាផ្ទៃ ៖ \(S = \frac{1}{2} \times 12 \times 8 = 48\text{ cm}^2\)
ត្រីកោណកែងសមបាតមួយមានជ្រុងមុំកែង \(10\text{ cm}\) ៖
គណនាក្រឡាផ្ទៃនៃត្រីកោណនេះ
រកក្រឡាផ្ទៃការ៉េដែលមានជ្រុងស្មើជ្រុងមុំកែងនេះ
មើលដំណោះស្រាយ
ផ្ទៃត្រីកោណ ៖
\(S = \frac{1}{2} \times 10 \times 10 = 50\text{ cm}^2\)ផ្ទៃការ៉េ ៖ \(10 \times 10 = 100\text{ cm}^2\)
ត្រីកោណមួយមានកម្ពស់ស្មើ \(\frac{2}{3}\) នៃបាត និងបាតស្មើ \(15\text{ cm}\) ៖
គណនាប្រវែងកម្ពស់នៃត្រីកោណ
គណនាក្រឡាផ្ទៃនៃត្រីកោណនោះ
មើលដំណោះស្រាយ
កម្ពស់ ៖ \(h = \frac{2}{3} \times 15 = 10\text{ cm}\)
ក្រឡាផ្ទៃ ៖ \(S = \frac{1}{2} \times 15 \times 10 = 75\text{ cm}^2\)
ត្រីកោណ \(MNP\) មានផ្ទៃស្មើផ្ទៃចតុកោណកែងទំហំ \(8\text{ cm} \times 6\text{ cm}\) ៖
គណនាក្រឡាផ្ទៃនៃត្រីកោណ \(MNP\)
បើបាត \(NP = 16\text{ cm}\) គណនាកម្ពស់ត្រូវគ្នា
មើលដំណោះស្រាយ
ផ្ទៃ \(\triangle MNP\) ៖ \(S = 8 \times 6 = 48\text{ cm}^2\)
កម្ពស់ត្រូវគ្នា ៖ \(h = \frac{2 \times 48}{16} = 6\text{ cm}\)
មេដ្យាន \(AM\) នៃត្រីកោណ \(ABC\) ចែករូបជា \(\triangle ABM\) និង \(\triangle ACM\) ៖
បង្ហាញថា \(\triangle ABM\) និង \(\triangle ACM\) មានផ្ទៃស្មើគ្នា
បើផ្ទៃ \(\triangle ABC = 60\text{ cm}^2\) រកផ្ទៃ \(\triangle ABM\)
មើលដំណោះស្រាយ
\(\triangle ABM\) និង \(\triangle ACM\) មានបាត \(BM = MC\) និងកម្ពស់រួមពីកំពូល \(A\) នាំឱ្យផ្ទៃស្មើគ្នា។
ផ្ទៃ \(\triangle ABM\) ៖ \(\frac{60}{2} = 30\text{ cm}^2\)
ដីរាងត្រីកោណមួយមានបាត \(80\text{ m}\) និងកម្ពស់ \(45\text{ m}\) ៖
គណនាក្រឡាផ្ទៃដីគិតជា ម៉ែត្រការ៉េ (\(\text{m}^2\))
គណនាក្រឡាផ្ទៃដីគិតជា អា (\(\text{a}\))
មើលដំណោះស្រាយ
គិតជា \(\text{m}^2\) ៖
\(S = \frac{1}{2} \times 80 \times 45 = 1800\text{ m}^2\)គិតជា អា ៖ \(\frac{1800}{100} = 18\text{ a}\)
ប្រលេឡូក្រាមមួយមានបាត \(16\text{ cm}\) និងកម្ពស់ \(8.5\text{ cm}\) ៖
គណនាក្រឡាផ្ទៃនៃប្រលេឡូក្រាមនោះ
បើបាតថយចុះពាក់កណ្ដាល រកក្រឡាផ្ទៃថ្មី
មើលដំណោះស្រាយ
ផ្ទៃប្រលេឡូក្រាម ៖
\(S = 16 \times 8.5 = 136\text{ cm}^2\)បាតថយពាក់កណ្ដាល (\(8\text{ cm}\)) ៖
ផ្ទៃថ្មី ៖ \(8 \times 8.5 = 68\text{ cm}^2\)
ប្រលេឡូក្រាមមួយមានក្រឡាផ្ទៃ \(135\text{ cm}^2\) និងកម្ពស់ \(9\text{ cm}\) ៖
គណនាប្រវែងបាតនៃប្រលេឡូក្រាម
បើជ្រុងទ្រេតស្មើ \(11\text{ cm}\) រកបរិមាត្ររបស់វា
មើលដំណោះស្រាយ
បាតប្រលេឡូក្រាម ៖ \(b = \frac{135}{9} = 15\text{ cm}\)
បរិមាត្រ ៖ \(P = 2(15 + 11) = 52\text{ cm}\)
ចតុកោណព្នាយមួយមានបាតធំ \(20\text{ cm}\), បាតតូច \(12\text{ cm}\) និងកម្ពស់ \(7\text{ cm}\) ៖
គណនាផលបូកបាតទាំងពីរ \((B + b)\)
គណនាក្រឡាផ្ទៃនៃចតុកោណព្នាយនោះ
មើលដំណោះស្រាយ
ផលបូកបាត ៖ \(B + b = 20 + 12 = 32\text{ cm}\)
ផ្ទៃព្នាយ ៖ \(S = \frac{32 \times 7}{2} = 112\text{ cm}^2\)
ចតុកោណព្នាយមួយមានក្រឡាផ្ទៃ \(120\text{ cm}^2\), កម្ពស់ \(8\text{ cm}\) និងបាតតូច \(11\text{ cm}\) ៖
គណនាផលបូកបាតទាំងពីរ \((B + b)\)
គណនាប្រវែងបាតធំ \(B\) នៃចតុកោណព្នាយ
មើលដំណោះស្រាយ
ផលបូកបាត ៖ \(B + b = \frac{2 \times 120}{8} = 30\text{ cm}\)
បាតធំ ៖ \(B = 30 - 11 = 19\text{ cm}\)
ចតុកោណព្នាយកែងមួយមានបាតធំ \(18\text{ m}\), បាតតូច \(10\text{ m}\) និងជ្រុងកែង \(6\text{ m}\) ៖
បញ្ជាក់ថាកម្ពស់នៃព្នាយស្មើនឹងប៉ុន្មាន
គណនាក្រឡាផ្ទៃនៃចតុកោណព្នាយកែងនោះ
មើលដំណោះស្រាយ
កម្ពស់នៃចតុកោណព្នាយកែងគឺ \(h = 6\text{ m}\)។
ក្រឡាផ្ទៃ ៖ \(S = \frac{(18 + 10) \times 6}{2} = 84\text{ m}^2\)
ដីឡូត៍រាងចតុកោណព្នាយមានបាតធំ \(50\text{ m}\), បាតតូច \(30\text{ m}\) និងកម្ពស់ \(25\text{ m}\) ៖
គណនាក្រឡាផ្ទៃដីគិតជា \(\text{m}^2\)
គណនាក្រឡាផ្ទៃដីគិតជា អា (\(\text{a}\))
មើលដំណោះស្រាយ
គិតជា \(\text{m}^2\) ៖
\(S = \frac{(50 + 30) \times 25}{2} = 1000\text{ m}^2\)គិតជា អា ៖ \(\frac{1000}{100} = 10\text{ a}\)
រូបផ្គុំមួយកើតពីចតុកោណកែងទំហំ \(10\text{ cm} \times 6\text{ cm}\) ភ្ជាប់ជាមួយត្រីកោណកែងបាត \(6\text{ cm}\), កម្ពស់ \(4\text{ cm}\) ៖
គណនាក្រឡាផ្ទៃនៃផ្នែកនីមួយៗ
គណនាក្រឡាផ្ទៃសរុបនៃរូបផ្គុំនោះ
មើលដំណោះស្រាយ
ផ្ទៃចតុកោណកែង ៖ \(10 \times 6 = 60\text{ cm}^2\)
ផ្ទៃត្រីកោណកែង ៖ \(\frac{1}{2} \times 6 \times 4 = 12\text{ cm}^2\)ផ្ទៃសរុប ៖ \(60 + 12 = 72\text{ cm}^2\)
បន្ទះដែករាងការ៉េជ្រុង \(20\text{ cm}\) ត្រូវបានគេចោះកាត់ការ៉េតូចមួយជ្រុង \(6\text{ cm}\) ចំកណ្ដាល ៖
គណនាក្រឡាផ្ទៃនៃបន្ទះដែកដើម និងការ៉េតូច
គណនាក្រឡាផ្ទៃដែលនៅសល់នៃបន្ទះដែក
មើលដំណោះស្រាយ
ផ្ទៃបន្ទះដែកដើម ៖ \(20^2 = 400\text{ cm}^2\)
ផ្ទៃការ៉េតូច ៖ \(6^2 = 36\text{ cm}^2\)ផ្ទៃនៅសល់ ៖ \(400 - 36 = 364\text{ cm}^2\)
ដីស្រែរាងប្រលេឡូក្រាមមួយមានបាត \(120\text{ m}\) និងកម្ពស់ \(65\text{ m}\) ៖
គណនាក្រឡាផ្ទៃដីស្រែគិតជា ហិចតា (\(\text{ha}\))
បើ ១ ហិចតាទទួលបានស្រូវ ៤ តោន រកទិន្នផលស្រូវសរុប
មើលដំណោះស្រាយ
ផ្ទៃដី ៖ \(120 \times 65 = 7800\text{ m}^2 = 0.78\text{ ha}\)
ទិន្នផលស្រូវសរុប ៖ \(0.78 \times 4 = 3.12\) តោន
កំណាត់ផ្លូវរាងចតុកោណកែងបណ្ដោយ \(1.5\text{ km}\) និងទទឹង \(8\text{ m}\) ៖
គណនាក្រឡាផ្ទៃនៃផ្លូវគិតជា ម៉ែត្រការ៉េ (\(\text{m}^2\))
បើថ្លៃចាក់កៅស៊ូ \(12\$\text{/m}^2\) គណនាថវិកាសរុប
មើលដំណោះស្រាយ
ផ្ទៃផ្លូវ (\(1500\text{ m} \times 8\text{ m}\)) ៖
\(S = 1500 \times 8 = 12\,000\text{ m}^2\)ថវិកាសរុប ៖ \(12\,000 \times 12 = 144\,000\$\)
សំណួរពហុជ្រើសរើស
ជ្រើសរើសចម្លើយត្រឹមត្រូវតែមួយ រួចចុច «ពិនិត្យ»។ ចម្លើយរបស់អ្នកត្រូវបានរក្សាទុកក្នុងកុំព្យូទ័រនេះ។
✎ សំណួរទី ១–១០
✎ សំណួរទី ១១–២០
✎ សំណួរទី ២១–៣០
✎ សំណួរទី ៣១–៤០
✎ សំណួរទី ៤១–៥០
តេស្តសមត្ថភាព ៖ មេរៀនទី ១៦ បរិមាត្រ និងក្រឡាផ្ទៃពហុកោណ — ៥០ សំណួរ · ៩០ នាទី