ចំនួនកុំផ្លិច (Complex Numbers) គឺជាប្រភេទចំនួនដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាដែលចំនួនពិត (Real Numbers) មិនអាចដោះស្រាយបាន។ ការរកឃើញរបស់វាមានប្រវត្តិយូរលង់ណាស់មកហើយ ដោយចាប់ផ្តើមពីតម្រូវការដោះស្រាយសមីការគណិតវិទ្យា៖
សម័យក្រិចបុរាណ៖ គណិតវិទូដឹងពីបញ្ហាដែលថាឫសការេនៃចំនួនអវិជ្ជមានមិនមានចម្លើយនៅក្នុងប្រព័ន្ធចំនួនដែលពួកគេស្គាល់ (ឧទាហរណ៍ គ្មានតម្លៃ \(x\) ណាដែលបំពេញ \(x^2 = -1\) ឡើយ)។
Gerolamo Cardano (១៥០១–១៥៧៦)៖ គណិតវិទូជនជាតិអ៊ីតាលីដែលបានផ្សព្វផ្សាយរូបមន្តដោះស្រាយសមីការដឺក្រេទី៣ (Cubic Equations) ក្នុងសៀវភៅ Ars Magna (១៥៤៥)។ ក្នុងសៀវភៅនោះ ពេលចែកលេខ \(10\) ជាពីរផ្នែកដែលមានផលគុណ \(40\) គាត់បានជួបប្រទះឫសការេនៃចំនួនអវិជ្ជមាន (\(5\pm\sqrt{-15}\)) ដែលកាលនោះហៅថា "ចំនួនមិនអាចទៅរួច" (Impossible Numbers)។
Rafael Bombelli (១៥២៦–១៥៧២)៖ គណិតវិទូដំបូងគេដែលបានសិក្សាស៊ីជម្រៅលើចំនួនទាំងនេះ។ គាត់បានបង្ហាញពីរបៀបប្រើឫសនៃចំនួនអវិជ្ជមានដើម្បីដោះស្រាយសមីការគូប ដូចជា \(x^3 - 15x = 4\) (ដែលមានឫសពិត \(x=4\)) និងបានបង្កើតក្បួនប្រមាណវិធី បូក ដក គុណ ចែក ដែលជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃចំនួនកុំផ្លិច។
René Descartes (១៥៩៦–១៦៥០)៖ បានបង្កើតពាក្យ "Imaginary Number" (ចំនួននិម្មិត) សម្រាប់សម្គាល់ឫសការេនៃចំនួនអវិជ្ជមាន។
Leonhard Euler (១៧០៧–១៧៨៣)៖ បានធ្វើឱ្យចំនួនកុំផ្លិចមានសារៈសំខាន់បំផុត ដោយបង្កើតនិមិត្តសញ្ញា \(i\) តំណាងឱ្យ \(\sqrt{-1}\) (មកពីពាក្យ "Imaginary") និងរកឃើញរូបមន្តដ៏ល្បីល្បាញ \(e^{i\theta} = \cos\theta + i\sin\theta\)។
Carl Friedrich Gauss (១៧៧៧–១៨៥៥)៖ បានផ្តល់ឈ្មោះជាផ្លូវការថា "Complex Number" (ចំនួនកុំផ្លិច) និងបង្ហាញពីរបៀបតាងចំនួនទាំងនេះលើប្លង់ធរណីមាត្រ (ប្លង់កុំផ្លិច) ដែលធ្វើឱ្យងាយស្រួលយល់ និងមើលឃើញជាក់ស្តែង។
សញ្ញាណនៃចំនួនកុំផ្លិច
ឯកតានិម្មិត
បើ \(c>0\) នោះឫសការេនៃ \(-c\)គឺ \(\sqrt{-c}=\sqrt{(-1)c}=\sqrt{c}\cdot \sqrt{-1}=\sqrt{c}i\) ដែល \(i^2=-1\)។
គណនាចំនួនខាងក្រោម៖
\(\sqrt{-144}\)
\(\sqrt{-12}\)
\(\sqrt{-169}\)
\(\sqrt{-25}\)
គន្លឹះដោះស្រាយ៖ ជាទូទៅ បើយើងមានរ៉ាឌីកង់អវិជ្ជមាន \(-c\) (\(c>0\)) យើងអាចសរសេរវាជា \(c(-1)\) រួចជំនួស \(-1\) ដោយ \(i^2\) ព្រោះ \(i^2=-1\)។ ដូច្នេះ \(\sqrt{-c} = \sqrt{ci^2} = i\sqrt{c}\)។
ដំណោះស្រាយលម្អិត៖
\(\sqrt{-144} = \sqrt{144 \times (-1)} = \sqrt{144i^2} = 12i\)
\(\sqrt{-12} = \sqrt{12 \times (-1)} = \sqrt{12i^2} = \sqrt{4 \times 3}i = 2i\sqrt{3}\)
\(\sqrt{-169} = \sqrt{169 \times (-1)} = \sqrt{169i^2} = 13i\)
\(\sqrt{-25} = \sqrt{25 \times (-1)} = \sqrt{25i^2} = 5i\)
គណនាចំនួនខាងក្រោម៖
\(\sqrt{-81}\)
\(\sqrt{-50}\)
\(\sqrt{-196}\)
\(\sqrt{-48}\)
ស្វ័យគុណទី \(n\) នៃ \(i\)
ចំពោះគ្រប់ \(k\) ជាចំនួនគត់ធម្មជាតិ គេបាន៖
\(i^{4k}=1\)
\(i^{4k+1}=i\)
\(i^{4k+2}=-1\)
\(i^{4k+3}=-i\)
គណនាចំនួនខាងក្រោម៖
\(i^{1975}\)
\(i^{1979}\)
\(i^{2019}\)
\(i^{2021}\)
\(i^{2025}\)
\(i^{2026}\)
គន្លឹះដោះស្រាយ៖ ដើម្បីគណនាស្វ័យគុណ \(i^n\) យើងត្រូវយកនិទស្សន្ត \(n\) ចែកនឹង \(4\) ដើម្បីរកសំណល់ \(r\)។ ពេលនោះ \(i^n = i^r\)។ សំណល់ \(r\) អាចជា \(0, 1, 2, 3\) ដែលត្រូវនឹងតម្លៃ \(1, i, -1, -i\) តាមលំដាប់។
ដំណោះស្រាយលម្អិត៖
យក \(1975 \div 4\) បានផលចែក \(493\) សំណល់ \(3\)។ ដូច្នេះ \(i^{1975} = i^{4(493)+3} = (i^4)^{493} \cdot i^3 = 1 \cdot (-i) = -i\)
យក \(1979 \div 4\) បានផលចែក \(494\) សំណល់ \(3\)។ ដូច្នេះ \(i^{1979} = i^{4(494)+3} = (i^4)^{494} \cdot i^3 = 1 \cdot (-i) = -i\)
យក \(2019 \div 4\) បានផលចែក \(504\) សំណល់ \(3\)។ ដូច្នេះ \(i^{2019} = i^{4(504)+3} = (i^4)^{504} \cdot i^3 = 1 \cdot (-i) = -i\)
យក \(2021 \div 4\) បានផលចែក \(505\) សំណល់ \(1\)។ ដូច្នេះ \(i^{2021} = i^{4(505)+1} = (i^4)^{505} \cdot i^1 = 1 \cdot i = i\)
យក \(2025 \div 4\) បានផលចែក \(506\) សំណល់ \(1\)។ ដូច្នេះ \(i^{2025} = i^{4(506)+1} = (i^4)^{506} \cdot i^1 = 1 \cdot i = i\)
យក \(2026 \div 4\) បានផលចែក \(506\) សំណល់ \(2\)។ ដូច្នេះ \(i^{2026} = i^{4(506)+2} = (i^4)^{506} \cdot i^2 = 1 \cdot (-1) = -1\)
គណនាចំនួនខាងក្រោម៖
\(i^{2027}\)
\(i^{2030}\)
\(i^{100}\)
\(i^{2024}+i^{2025}+i^{2026}+i^{2027}\)
ចំនួនកុំផ្លិច ចំនួនឆ្លាស់ និងចំនួនផ្ទុយ
ចំនួនកុំផ្លិចជាចំនួនដែលមានរាង \(a+bi\) ដែល\(a\) និង \(b\)ជាចំនួនពិត។ គេតាងសំណុំចំនួនកុំផ្លិចដោយ \(\mathbb{C}\)។
ចូរសរសេរចំនួនកុំផ្លិចខាងក្រោមជាទម្រង់ពិជគណិត
\(3+\sqrt{-144}\)
\(5+\sqrt{-12}\)
\(6+\sqrt{-169}\)
\(18-\sqrt{-169}\)
គន្លឹះដោះស្រាយ៖ បើយើងមានចំនួនកុំផ្លិចដែលមានរាង \(a+\sqrt{-c}\) នោះយើងត្រូវបំប្លែងរ៉ាឌីកង់អវិជ្ជមានទៅជាចំនួននិម្មិត ដោយប្រើលក្ខណៈ \(\sqrt{-c} = i\sqrt{c}\)។
ដំណោះស្រាយលម្អិត៖
\(3+\sqrt{-144} = 3+\sqrt{144 \cdot (-1)} = 3+12i\)
\(5+\sqrt{-12} = 5+\sqrt{12 \cdot (-1)} = 5+i\sqrt{4 \cdot 3} = 5+2i\sqrt{3}\)
\(6+\sqrt{-169} = 6+\sqrt{169 \cdot (-1)} = 6+13i\)
\(18-\sqrt{-169} = 18-\sqrt{169 \cdot (-1)} = 18-13i\)
បើគេមានចំនួនកុំផ្លិច \(z=a+bi\) នោះចំនួនកុំផ្លិចឆ្លាស់នៃ \(z\) តាងដោយ \(\bar{z}=a-bi\)។
កំណត់ចំនួនកុំផ្លិចឆ្លាស់នៃចំនួនកុំផ្លិចខាងក្រោម៖
\(7+\sqrt{-49}\)
\(15+\sqrt{-121}\)
\(11+\sqrt{-216}\)
\(12-\sqrt{-288}\)
គន្លឹះដោះស្រាយ៖ ចំនួនកុំផ្លិចឆ្លាស់នៃ \(z = a+bi\) គឺ \(\bar{z} = a-bi\)។ ដូច្នេះយើងត្រូវសរសេរចំនួនដែលគេឱ្យជាទម្រង់ពិជគណិត \(a+bi\) សិន ទើបទាញរកចំនួនឆ្លាស់របស់វា។
ដំណោះស្រាយលម្អិត៖
តាង \(z = 7+\sqrt{-49} = 7+7i\) នោះចំនួនកុំផ្លិចឆ្លាស់គឺ \(\bar{z} = 7-7i\)
តាង \(z = 15+\sqrt{-121} = 15+11i\) នោះចំនួនកុំផ្លិចឆ្លាស់គឺ \(\bar{z} = 15-11i\)
តាង \(z = 11+\sqrt{-216} = 11+i\sqrt{36 \cdot 6} = 11+6i\sqrt{6}\) នោះចំនួនកុំផ្លិចឆ្លាស់គឺ \(\bar{z} = 11-6i\sqrt{6}\)
តាង \(z = 12-\sqrt{-288} = 12-i\sqrt{144 \cdot 2} = 12-12i\sqrt{2}\) នោះចំនួនកុំផ្លិចឆ្លាស់គឺ \(\bar{z} = 12+12i\sqrt{2}\)
ចំនួនកុំផ្លិចផ្ទុយនៃចំនួនកុំផ្លិច \(z=a+bi\) តាងដោយ \(-z=-a-bi\)។
កំណត់ចំនួនកុំផ្លិចផ្ទុយនៃចំនួនកុំផ្លិចខាងក្រោម៖
\(7+\sqrt{-49}\)
\(15+\sqrt{-121}\)
\(11+\sqrt{-216}\)
\(12-\sqrt{-288}\)
គន្លឹះដោះស្រាយ៖ ចំនួនកុំផ្លិចផ្ទុយនៃ \(z = a+bi\) គឺ \(-z = -a-bi\) (ប្តូរសញ្ញាទាំងផ្នែកពិត និងផ្នែកនិម្មិត)។
ដំណោះស្រាយលម្អិត៖
តាង \(z = 7+\sqrt{-49} = 7+7i\) នោះចំនួនកុំផ្លិចផ្ទុយគឺ \(-z = -7-7i\)
តាង \(z = 15+\sqrt{-121} = 15+11i\) នោះចំនួនកុំផ្លិចផ្ទុយគឺ \(-z = -15-11i\)
តាង \(z = 11+\sqrt{-216} = 11+6i\sqrt{6}\) នោះចំនួនកុំផ្លិចផ្ទុយគឺ \(-z = -11-6i\sqrt{6}\)
តាង \(z = 12-\sqrt{-288} = 12-12i\sqrt{2}\) នោះចំនួនកុំផ្លិចផ្ទុយគឺ \(-z = -12+12i\sqrt{2}\)
ចូរសរសេរចំនួនកុំផ្លិចខាងក្រោមជាទម្រង់ពិជគណិត រួចកំណត់ផ្នែកពិត ផ្នែកនិម្មិត ចំនួនកុំផ្លិចឆ្លាស់ និងចំនួនកុំផ្លិចផ្ទុយរបស់វា៖
\(4+\sqrt{-64}\)
\(-2-\sqrt{-75}\)
\(\sqrt{-36}\)
\(7\)
ចំនួនកុំផ្លិចពីរស្មើគ្នា
គេមានពីរចំនួនកុំផ្លិច \(z_1=a+bi\) និង \(z_2=c+di\) គេបាន \(z_1=z_2 \iff a=c\) និង \(b=d\)។
ចូរកំណត់តម្លៃនៃចំនួនពិត \(a\) និង \(b\) ដើម្បីឱ្យចំនួនកុំផ្លិចទាំងពីរខាងក្រោមស្មើគ្នា៖
\((a+bi) + (2-3i) = 5 + i\)
\((a+bi)(1+i) = 2 + 4i\)
\((a+bi)(2-i) = 7 + i\)
\((a+bi)^2 = 3 + 4i\)
\((a+bi)(3-2i) = 13\)
\(\dfrac{a+bi}{1+i} = 2 - i\)
\((a+bi) + (b-ai) = 3 + i\)
\((a+bi)i = -2 + 5i\)
គន្លឹះដោះស្រាយ៖ ពីរចំនួនកុំផ្លិចស្មើគ្នា លុះត្រាតែផ្នែកពិតស្មើផ្នែកពិត និងផ្នែកនិម្មិតស្មើផ្នែកនិម្មិត។
ដំណោះស្រាយលម្អិត៖
\((a+bi) + (2-3i) = 5 + i \implies (a+2) + (b-3)i = 5 + i\)
ផ្ទឹមផ្នែកពិត និងផ្នែកនិម្មិត យើងបាន៖
\(\begin{cases} a+2 = 5 \\ b-3 = 1 \end{cases} \implies \begin{cases} a = 3 \\ b = 4 \end{cases}\)
\((a+bi)(1+i) = 2 + 4i \implies a + ai + bi + bi^2 = 2 + 4i\)
\(\implies (a-b) + (a+b)i = 2 + 4i\)
ផ្ទឹមផ្នែកពិត និងផ្នែកនិម្មិត យើងបានប្រព័ន្ធសមីការ៖
\(\begin{cases} a-b = 2 \\ a+b = 4 \end{cases}\)
បូកសមីការទាំងពីរបញ្ចូលគ្នាបាន \(2a = 6 \implies a = 3\) ។ ជំនួសក្នុងសមីការទីពីរ \(3+b = 4 \implies b = 1\)។
ដូចនេះ \(a=3, b=1\)។
\((a+bi)(2-i) = 7 + i \implies 2a - ai + 2bi - bi^2 = 7 + i\)
\(\implies (2a+b) + (-a+2b)i = 7 + i\)
ផ្ទឹមផ្នែកពិត និងផ្នែកនិម្មិត យើងបានប្រព័ន្ធសមីការ៖
\(\begin{cases} 2a+b = 7 \\ -a+2b = 1 \end{cases}\)
គុណសមីការទីពីរនឹង ២ រួចបូកនឹងសមីការទីមួយ យើងបាន \(5b = 9 \implies b = \dfrac{9}{5}\)។ ជំនួសក្នុងសមីការទីមួយ \(2a + \dfrac{9}{5} = 7 \implies 2a = \dfrac{26}{5} \implies a = \dfrac{13}{5}\)។
ដូចនេះ \(a = \dfrac{13}{5}, b = \dfrac{9}{5}\)។
\((a+bi)^2 = 3 + 4i \implies a^2 + 2abi + b^2i^2 = 3 + 4i\)
\(\implies (a^2-b^2) + 2abi = 3 + 4i\)
ផ្ទឹមផ្នែកពិត និងផ្នែកនិម្មិត យើងបានប្រព័ន្ធសមីការ៖
\(\begin{cases} a^2-b^2 = 3 \quad{} (1) \\ 2ab = 4 \implies ab = 2 \quad{} (2) \end{cases}\)
ពី \((2)\) គេបាន \(b=\dfrac{2}{a}\) (\(a\ne 0\))។ ជំនួសក្នុង \((1)\)៖ \(a^2-\dfrac{4}{a^2}=3 \iff a^4-3a^2-4=0 \iff (a^2-4)(a^2+1)=0\)។
ដោយ \(a^2+1>0\) នោះ \(a^2 = 4 \implies a = \pm 2\)។
បើ \(a=2\) នោះពី \((2)\) គេបាន \(b=1\)។
បើ \(a=-2\) នោះពី \((2)\) គេបាន \(b=-1\)។
ដូចនេះ \((a=2, b=1)\) ឬ \((a=-2, b=-1)\)។
\((a+bi)(3-2i) = 13 \implies a+bi = \dfrac{13}{3-2i} = \dfrac{13(3+2i)}{3^2+2^2} = \dfrac{13(3+2i)}{13} = 3+2i\)
ផ្ទឹមផ្នែកពិត និងផ្នែកនិម្មិត គេបាន \(a=3, b=2\)។
\(\dfrac{a+bi}{1+i} = 2 - i \implies a+bi = (2-i)(1+i)\)
\(\implies a+bi = 2 + 2i - i - i^2 = 2 + i + 1 = 3 + i\)
ផ្ទឹមផ្នែកពិត និងផ្នែកនិម្មិត គេបាន \(a = 3, b = 1\)។
\((a+bi) + (b-ai) = 3 + i \implies (a+b) + (b-a)i = 3 + i\)
ផ្ទឹមផ្នែកពិត និងផ្នែកនិម្មិត យើងបានប្រព័ន្ធសមីការ៖
\(\begin{cases} a+b = 3 \\ -a+b = 1 \end{cases}\)
បូកបញ្ចូលគ្នាបាន \(2b = 4 \implies b = 2\)។ ជំនួសបាន \(a+2 = 3 \implies a = 1\)។
ដូចនេះ \(a=1, b=2\)។
\((a+bi)i = -2 + 5i \implies ai + bi^2 = -2 + 5i\)
\(\implies -b + ai = -2 + 5i\)
ផ្ទឹមផ្នែកពិត និងផ្នែកនិម្មិត គេបាន \(-b = -2 \implies b = 2\) និង \(a = 5\)។
ដូចនេះ \(a=5, b=2\)។
កំណត់តម្លៃនៃចំនួនពិត \(x\) និង \(y\) ដែលផ្ទៀងផ្ទាត់សមភាពខាងក្រោម៖
\(-6 + 3yi = 3x - \sqrt{-25}\)
\(x - iy = 3 + 4i\)
\((2 + i)x + y = 2 - 3i\)
\((1 + i)x + (3 - 5i)y = 1 - 3i\)
ដំណោះស្រាយលម្អិត៖
\(-6 + 3yi = 3x - \sqrt{-25}\)
ដោយ \(\sqrt{-25} = 5i\) គេបាន \(-6 + 3yi = 3x - 5i\)។ ផ្ទឹមផ្នែកពិត និងផ្នែកនិម្មិត៖ \(\begin{cases} 3x = -6 \\ 3y = -5 \end{cases} \Rightarrow \begin{cases} x = -2 \\ y = -\frac{5}{3} \end{cases}\)
\(x - iy = 3 + 4i\)
ផ្ទឹមផ្នែកពិត និងផ្នែកនិម្មិត គេបាន៖ \(\begin{cases} x = 3 \\ -y = 4 \end{cases} \Rightarrow \begin{cases} x = 3 \\ y = -4 \end{cases}\)
\((2 + i)x + y = 2 - 3i\)
ពន្លាតអង្គទី១៖ \(2x + xi + y = (2x+y) + xi\)។ ផ្ទឹមអង្គទាំងពីរ៖ \(\begin{cases} 2x+y = 2 \\ x = -3 \end{cases} \Rightarrow \begin{cases} x = -3 \\ 2(-3)+y=2 \Rightarrow y = 8 \end{cases}\)
\((1 + i)x + (3 - 5i)y = 1 - 3i\)
ពន្លាតអង្គទី១៖ \(x + xi + 3y - 5yi = (x+3y) + (x-5y)i\)។ ផ្ទឹមអង្គទាំងពីរ៖ \(\begin{cases} x+3y = 1 \\ x-5y = -3 \end{cases} \Rightarrow 8y = 4 \Rightarrow y = \frac{1}{2}\) និង \(x = -\frac{1}{2}\)
ចូរកំណត់តម្លៃនៃចំនួនពិត \(x\) និង \(y\) ដែលផ្ទៀងផ្ទាត់សមភាពខាងក្រោម៖
\((x+2)+(y-1)i = 5+3i\)
\((2x-y)+(x+y)i = 1+5i\)
\((x+yi)(1-i) = 5+i\)
\((1+2i)x+(2-i)y = 4+3i\)
ប្រមាណវិធីលើចំនួនកុំផ្លិច
ប្រមាណវិធីបូក
បើ \(z_1=a+bi\) និង \(z_2=c+di\) នោះគេបាន \(z_1+z_2=(a+c)+(b+d)i\)។ប្រមាណវិធីដក
បើ \(z_1=a+bi\) និង \(z_2=c+di\) នោះគេបាន \(z_1-z_2=(a-c)+(b-d)i\)។ប្រមាណវិធីគុណ
បើ \(z_1=a+bi\) និង \(z_2=c+di\) នោះគេបាន \(z_1\cdot z_2=(ac-bd)+(ad+bc)i\)។ប្រមាណវិធីចែក
បើ \(z_1=a+bi\) និង \(z_2=c+di\) នោះគេបាន \(\dfrac{z_1}{z_2}=\dfrac{a+bi}{c+di}=\dfrac{(ac+bd)+(bc-ad)i}{c^2+d^2}\)។
ចូរធ្វើប្រមាណវិធីនៃចំនួនកុំផ្លិចខាងក្រោម៖
\((3+2i) + (5-4i)\)
\((7-3i) - (2+5i)\)
\((2+i)(4-3i)\)
\((5-2i)(1+3i)\)
\(\dfrac{6+4i}{2-i}\)
\(\dfrac{3-5i}{1+2i}\)
គន្លឹះដោះស្រាយ៖ - វិធីបូកនិងដក៖ គណនាផ្នែកពិតជាមួយផ្នែកពិត និងផ្នែកនិម្មិតជាមួយផ្នែកនិម្មិត។ - វិធីគុណ៖ គុណពង្រាយធម្មតា រួចជំនួស \(i^2 = -1\)។ - វិធីចែក៖ គុណយកភាគយកនិងភាគបែងនឹងចំនួនកុំផ្លិចឆ្លាស់នៃភាគបែង រួចប្រើរូបមន្ត \((a+bi)(a-bi) = a^2+b^2\)។
ដំណោះស្រាយលម្អិត៖
\((3+2i) + (5-4i) = (3+5) + (2-4)i = 8 - 2i\)
\((7-3i) - (2+5i) = (7-2) + (-3-5)i = 5 - 8i\)
\((2+i)(4-3i) = 8 - 6i + 4i - 3i^2 = 8 - 2i - 3(-1) = 11 - 2i\)
\((5-2i)(1+3i) = 5 + 15i - 2i - 6i^2 = 5 + 13i - 6(-1) = 11 + 13i\)
\(\dfrac{6+4i}{2-i} = \dfrac{(6+4i)(2+i)}{(2-i)(2+i)} = \dfrac{12+6i+8i+4i^2}{2^2+1^2} = \dfrac{12+14i-4}{5} = \dfrac{8+14i}{5} = \dfrac{8}{5} + \dfrac{14}{5}i\)
\(\dfrac{3-5i}{1+2i} = \dfrac{(3-5i)(1-2i)}{(1+2i)(1-2i)} = \dfrac{3-6i-5i+10i^2}{1^2+2^2} = \dfrac{3-11i-10}{5} = \dfrac{-7-11i}{5} = -\dfrac{7}{5} - \dfrac{11}{5}i\)
ចូរធ្វើប្រមាណវិធីខាងក្រោម រួចសរសេរលទ្ធផលជាទម្រង់ពិជគណិត \(a+bi\)៖
\((4-3i)+(-1+5i)\)
\((2-7i)-(5-3i)\)
\((3+2i)(2-5i)\)
\((2-i)^2\)
\(\dfrac{5+i}{1-i}\)
\(\dfrac{2+3i}{3-2i}\)
ចំនួនកុំផ្លិចឆ្លាស់
បើ\(z=a+bi\)ជាចំនួនកុំផ្លិចនោះចំនួនកុំផ្លិចឆ្លាស់របស់វាកំណត់ដោយ\(\overline{z}=a-bi\)។ ហើយបើគេមានពីរចំនួនកុំផ្លិច\(z,w\)នោះគេបាន៖
\(\overline{z+w}=\overline{z}+\overline{w}\)
\(\overline{z-w}=\overline{z}-\overline{w}\)
\(\overline{z\cdot w}=\overline{z}\cdot \overline{w}\)
\(\overline{\left(\dfrac{z}{w}\right)}=\dfrac{\overline{z}}{\overline{w}}\)
គេមាន \(z=2-3i\) និង \(w=3-i\) ចូរផ្ទៀងផ្ទាត់ថាលក្ខណៈខាងក្រោមពិតជានិច្ច៖
\(\overline{z+w}=\overline{z}+\overline{w}\)
\(\overline{z-w}=\overline{z}-\overline{w}\)
\(\overline{z\cdot w}=\overline{z}\cdot \overline{w}\)
\(\overline{\left(\dfrac{z}{w}\right)}=\dfrac{\overline{z}}{\overline{w}}\)
គន្លឹះដោះស្រាយ៖ ដើម្បីផ្ទៀងផ្ទាត់ យើងត្រូវគណនាអង្គខាងឆ្វេង និងអង្គខាងស្តាំដោយឡែកពីគ្នា រួចប្រៀបធៀបលទ្ធផល។
ដំណោះស្រាយលម្អិត៖ គេមាន \(z=2-3i\) និង \(w=3-i\)
\(\overline{z+w}=\overline{z}+\overline{w}\)
អង្គខាងឆ្វេង៖ \(z+w = (2-3i)+(3-i) = 5-4i \implies \overline{z+w} = 5+4i\)
អង្គខាងស្តាំ៖ \(\overline{z}+\overline{w} = (2+3i) + (3+i) = 5+4i\)
ដូចនេះ \(\overline{z+w}=\overline{z}+\overline{w}\) ពិត។
\(\overline{z-w}=\overline{z}-\overline{w}\)
អង្គខាងឆ្វេង៖ \(z-w = (2-3i)-(3-i) = -1-2i \implies \overline{z-w} = -1+2i\)
អង្គខាងស្តាំ៖ \(\overline{z}-\overline{w} = (2+3i) - (3+i) = -1+2i\)
ដូចនេះ \(\overline{z-w}=\overline{z}-\overline{w}\) ពិត។
\(\overline{z\cdot w}=\overline{z}\cdot\overline{w}\)
អង្គខាងឆ្វេង៖ \(z\cdot w = (2-3i)(3-i) = 6-2i-9i+3i^2 = 3-11i \implies \overline{z\cdot w} = 3+11i\)
អង្គខាងស្តាំ៖ \(\overline{z}\cdot\overline{w} = (2+3i)(3+i) = 6+2i+9i+3i^2 = 3+11i\)
ដូចនេះ \(\overline{z\cdot w}=\overline{z}\cdot\overline{w}\) ពិត។
\(\overline{\left(\dfrac{z}{w}\right)}=\dfrac{\overline{z}}{\overline{w}}\)
អង្គខាងឆ្វេង៖ \(\dfrac{z}{w} = \dfrac{2-3i}{3-i} = \dfrac{(2-3i)(3+i)}{3^2+1^2} = \dfrac{6+2i-9i-3i^2}{10} = \dfrac{9-7i}{10} \implies \overline{\left(\dfrac{z}{w}\right)} = \dfrac{9+7i}{10}\)
អង្គខាងស្តាំ៖ \(\dfrac{\overline{z}}{\overline{w}} = \dfrac{2+3i}{3+i} = \dfrac{(2+3i)(3-i)}{3^2+1^2} = \dfrac{6-2i+9i-3i^2}{10} = \dfrac{9+7i}{10}\)
ដូចនេះ \(\overline{\left(\dfrac{z}{w}\right)}=\dfrac{\overline{z}}{\overline{w}}\) ពិត។
គេមាន \(z=1+2i\) និង \(w=3-i\)។
គណនា \(\overline{z}\), \(\overline{w}\) រួចផ្ទៀងផ្ទាត់ថា \(\overline{z\cdot w}=\overline{z}\cdot\overline{w}\)។
គណនា \(z+\overline{z}\) និង \(z\cdot\overline{z}\)។ តើលទ្ធផលជាចំនួនប្រភេទអ្វី?
រកចំនួនកុំផ្លិច \(u\) ដែល \(2u+\overline{u}=6-i\)។
សមីការដឺក្រេទី២ មានមេគុណពិត
គេមានសមីការដឺក្រេទី២ ដែលមានរាង\(ax^2+bx+c=0,\quad{} a\ne 0, a,b,c\in \mathbb{R}\) និង \(\Delta =b^2-4ac\) នោះឫសរបស់សមីការមានបីករណីដូចខាងក្រោម៖
បើ \(\Delta >0\) សមីការមានឫសពីរគឺ\(x_1=\dfrac{-b+\sqrt{\Delta}}{2a};x_2=\dfrac{-b-\sqrt{\Delta}}{2a}\)។
បើ \(\Delta =0\) សមីការមានឫសឌុបគឺ \(x_1=x_2=\dfrac{-b}{2a}\)
បើ \(\Delta <0\) សមីការមានឫសពីរជាចំនួនកុំផ្លិចឆ្លាស់គឺ\(x_1=\dfrac{-b+i\sqrt{-\Delta}}{2a};x_2=\dfrac{-b-i\sqrt{-\Delta}}{2a}\)។
សម្រាយបញ្ជាក់៖
ចំពោះសមីការ \(ax^2+bx+c=0\) ដែល \(a \ne 0\) ។ យើងអាចសរសេរសមីការជាទម្រង់កាណូនិច៖
បើ \(\Delta > 0\) នោះ \(x+\frac{b}{2a} = \pm\frac{\sqrt{\Delta}}{2a} \implies x = \dfrac{-b\pm\sqrt{\Delta}}{2a}\)។
បើ \(\Delta = 0\) នោះ \(x+\frac{b}{2a} = 0 \implies x = \dfrac{-b}{2a}\)។
បើ \(\Delta < 0\) នោះ \(-\Delta > 0\)។ ដោយ \(i^2 = -1\) គេអាចសរសេរ \(\Delta = i^2(-\Delta) = (i\sqrt{-\Delta})^2\)។
សមីការក្លាយជា \(\left(x+\frac{b}{2a}\right)^2 = \frac{(i\sqrt{-\Delta})^2}{(2a)^2} = \left(\frac{i\sqrt{-\Delta}}{2a}\right)^2\)។
ទាញបាន \(x+\frac{b}{2a} = \pm\frac{i\sqrt{-\Delta}}{2a} \implies x = \dfrac{-b\pm i\sqrt{-\Delta}}{2a}\)។
ចូរដោះស្រាយសមីការដឺក្រេទី២ខាងក្រោម៖
\(x^2 - 5x + 6 = 0\)
\(x^2 + 3x - 10 = 0\)
\(2x^2 - 7x + 3 = 0\)
\(3x^2 + 5x - 2 = 0\)
\(x^2 + 2x + 5 = 0\)
\(2x^2 - x + 4 = 0\)
\(x^2 + 4x + 8 = 0\)
\(x^2 - 6x + 10 = 0\)
\(2x^2 + 3x + 7 = 0\)
គន្លឹះដោះស្រាយ៖ សមីការដឺក្រេទី២ មានរាង \(ax^2+bx+c=0\) យើងអាចគណនាឌីសគ្រីមីណង់ \(\Delta = b^2-4ac\) ដើម្បីរកឫស។ (ចំពោះ a–d គេមាន \(\Delta > 0\) នាំឱ្យសមីការមានឫសពីរជាចំនួនពិត។ ចំពោះ e–i គេមាន \(\Delta < 0\) យើងសរសេរ \(\Delta = (i\sqrt{-\Delta})^2\) ហើយសមីការមានឫសពីរជាចំនួនកុំផ្លិចឆ្លាស់គ្នា)។
ដំណោះស្រាយលម្អិត៖
\(x^2 - 5x + 6 = 0\)
\(\Delta = (-5)^2 - 4(1)(6) = 25 - 24 = 1 \implies \sqrt{\Delta} = 1\)
\(x_1 = \dfrac{5-1}{2} = 2, \quad{} x_2 = \dfrac{5+1}{2} = 3\)
\(x^2 + 3x - 10 = 0\)
\(\Delta = (3)^2 - 4(1)(-10) = 9 + 40 = 49 \implies \sqrt{\Delta} = 7\)
\(x_1 = \dfrac{-3-7}{2} = -5, \quad{} x_2 = \dfrac{-3+7}{2} = 2\)
\(2x^2 - 7x + 3 = 0\)
\(\Delta = (-7)^2 - 4(2)(3) = 49 - 24 = 25 \implies \sqrt{\Delta} = 5\)
\(x_1 = \dfrac{7-5}{4} = \dfrac{1}{2}, \quad{} x_2 = \dfrac{7+5}{4} = 3\)
\(3x^2 + 5x - 2 = 0\)
\(\Delta = 5^2 - 4(3)(-2) = 25 + 24 = 49 \implies \sqrt{\Delta} = 7\)
\(x_1 = \dfrac{-5-7}{6} = -2, \quad{} x_2 = \dfrac{-5+7}{6} = \dfrac{1}{3}\)
\(x^2 + 2x + 5 = 0\)
\(\Delta = 2^2 - 4(1)(5) = 4 - 20 = -16 = (4i)^2\)
\(x_1 = \dfrac{-2-4i}{2} = -1-2i, \quad{} x_2 = \dfrac{-2+4i}{2} = -1+2i\)
\(2x^2 - x + 4 = 0\)
\(\Delta = (-1)^2 - 4(2)(4) = 1 - 32 = -31 = (i\sqrt{31})^2\)
\(x_1 = \dfrac{1-i\sqrt{31}}{4}, \quad{} x_2 = \dfrac{1+i\sqrt{31}}{4}\)
\(x^2 + 4x + 8 = 0\)
\(\Delta = 4^2 - 4(1)(8) = 16 - 32 = -16 = (4i)^2\)
\(x_1 = \dfrac{-4-4i}{2} = -2-2i, \quad{} x_2 = \dfrac{-4+4i}{2} = -2+2i\)
\(x^2 - 6x + 10 = 0\)
\(\Delta = (-6)^2 - 4(1)(10) = 36 - 40 = -4 = (2i)^2\)
\(x_1 = \dfrac{6-2i}{2} = 3-i, \quad{} x_2 = \dfrac{6+2i}{2} = 3+i\)
\(2x^2 + 3x + 7 = 0\)
\(\Delta = 3^2 - 4(2)(7) = 9 - 56 = -47 = (i\sqrt{47})^2\)
\(x_1 = \dfrac{-3-i\sqrt{47}}{4}, \quad{} x_2 = \dfrac{-3+i\sqrt{47}}{4}\)
ចំពោះសមីការដឺក្រេទី២ \(ax^2+bx+c=0\) (\(a \neq 0\)) យើងមានករណីពិសេសមួយចំនួនដែលអាចរកឫសបានយ៉ាងរហ័ស៖
ករណីទី១ (\(b=0\))៖ សមីការក្លាយជា \(ax^2+c=0 \iff x^2 = -\dfrac{c}{a}\)។
បើ \(\dfrac{c}{a} > 0\) នោះសមីការមានឫសពីរជាចំនួននិម្មិតឆ្លាស់គ្នាគឺ \(x = \pm i\sqrt{\dfrac{c}{a}}\)។ បើ \(\dfrac{c}{a} < 0\) នោះសមីការមានឫសពីរជាចំនួនពិតគឺ \(x = \pm \sqrt{-\dfrac{c}{a}}\)។ករណីទី២ (\(c=0\))៖ សមីការក្លាយជា \(ax^2+bx=0 \iff x(ax+b)=0\)
ទាញបានឫស៖ \(x_1 = 0 \quad{} \) និង \( \quad{} x_2 = -\dfrac{b}{a}\)។ករណីទី៣ (\(a+b+c=0\))៖ សមីការមានឫសពីរគឺ \(x_1=1\) និង \(x_2=\dfrac{c}{a}\)។
ករណីទី៤ (\(a-b+c=0\))៖ សមីការមានឫសពីរគឺ \(x_1=-1\) និង \(x_2=-\dfrac{c}{a}\)។
ករណីទី៥ (មេគុណ \(b\) គូ, \(b=2b'\))៖ គេប្រើឌីសគ្រីមីណង់រួម \(\Delta'=b'^2-ac\) (\(\Delta=4\Delta'\))។
បើ \(\Delta'<0\) នោះសមីការមានឫស \(x_{1,2}=\dfrac{-b'\pm i\sqrt{-\Delta'}}{a}\)។ ឧទាហរណ៍ \(x^2-6x+10=0\) មាន \(\Delta'=9-10=-1=i^2\) នាំឱ្យ \(x=3\pm i\)។
បើ \(x_1\) និង \(x_2\) ជាឫសទាំងពីរនៃសមីការដឺក្រេទី២ \(ax^2+bx+c=0\) (\(a \neq 0\)) នោះយើងបានទំនាក់ទំនង៖
ផលបូកឫស (Sum of Roots)៖ \(S = x_1 + x_2 = -\dfrac{b}{a}\)
ផលគុណឫស (Product of Roots)៖ \(P = x_1 \cdot x_2 = \dfrac{c}{a}\)
បើដឹងផលបូក \(S\) និងផលគុណ \(P\) នោះ \(x_1, x_2\) ជាឫសនៃសមីការ \(X^2 - SX + P = 0\)។
ចូរដោះស្រាយសមីការខាងក្រោមក្នុងសំណុំចំនួនកុំផ្លិច \(\mathbb{C}\)៖
\(x^2+9=0\)
\(x^2-4x+13=0\)
\(2x^2+2x+5=0\)
សរសេរសមីការដឺក្រេទី២ មានមេគុណពិត ដែលមានឫសមួយគឺ \(x_1=1-2i\)។
ចំនួនកុំផ្លិចក្នុងប្លង់កុំផ្លិច
បើ\(z=a+bi\) ជាចំនួនកុំផ្លិចគេអាចតាងចំនួនកុំផ្លិច\(z\)នេះនៅក្នុងប្លង់កុំផ្លិចដោយចំណុច \(P(a,b)\)។ ចំណុច \(P\) ហៅថារូបភាពនៃចំនួនកុំផ្លិច \(z\) ហើយចំនួនកុំផ្លិច \(z\) ហៅថាអាភិចនៃចំណុច \(P\)។
ការតាងចំនួនកុំផ្លិចក្នុងប្លង់កុំផ្លិច
គេមានតម្រុយអរតូណរម៉ាល់ \(xOy\)។ គេអាចតាងចំនួនកុំផ្លិច \(z=a+bi\) ដោយចំណុច \(M\) ដែលមានកូអរដោនេ \((a,b)\) ក្នុងតម្រុយនេះ។ គេថាចំណុច \(M\) ជាចំណុចរូបភាពនៃចំនួនកុំផ្លិច \(z=a+bi\) គេកំណត់សរសេរដោយ \(M(z)\) ហើយ \(z\) ហៅថាអាភិចនៃចំណុច \(M\)។ ម្យ៉ាងទៀតចំនួនកុំផ្លិច \(z=a+bi\) អាចតាងដោយវ៉ិចទ័រ \(\overrightarrow{OM}=(a,b)\) គេថាវ៉ិចទ័រ \(\overrightarrow{OM}\) ជាវ៉ិចទ័ររូបភាពនៃចំនួនកុំផ្លិច \(z=a+bi\) ហើយកំណត់សរសេរដោយ \(\overrightarrow{OM}(z)\)។ នៅពេលដែលគេដៅចំណុចក្នុងតម្រុយតាងចំនួនកុំផ្លិចប្លង់ដែលប្រដាប់ដោយតម្រុយនេះហៅថា ប្លង់កុំផ្លិច។ អ័ក្ស \((x'Ox)\) ហៅថាអ័ក្សពិត ហើយអ័ក្ស \((y'Oy)\) ហៅថាអ័ក្សនិម្មិត។
តាងរូបភាពនៃចំនួនកុំផ្លិច \(1+i,-1+2i\) និង \(-2-i\) ដោយចំណុចក្នុងប្លង់ចំនួនកុំផ្លិច។ យើងតាងចំណុច \(A,B\)និង \(C\) ជារូបភាពរៀងគ្នានៃ \(1+i,-1+2i\) និង \(-2-i\) ដូចរូបខាងក្រោម៖
ក្នុងប្លង់កុំផ្លិច ចូរតាងចំណុច \(A,B,C,D\) និង \(E\) ដែលជារូបភាពរៀងគ្នានៃចំនួនកុំផ្លិច៖
វ៉ិចទ័ររូបភាព នៃផលបូក និង ផលដកចំនួនកុំផ្លិច និង ផលគុណចំនួនពិតជាមួយនឹងចំនួនកុំផ្លិច
វ៉ិចទ័ររូបភាពនៃផលបូកចំនួនកុំផ្លិចក្នុងប្លង់កុំផ្លិច
កំណត់រូបភាពនៃ \(z_1+z_2\) ដែល \(z_1=2+i\) និង \(z_2=1+2i\) ក្នុងប្លង់កុំផ្លិច។ តាងវ៉ិចទ័រ \(\overrightarrow{OM_1}\) ជារូបភាពនៃចំនួនកុំផ្លិច \(z_1\) និង វ៉ិចទ័រ \(\overrightarrow{OM_2}\) ជារូបភាពនៃចំនួនកុំផ្លិច \(z_2\)។
វ៉ិចទ័ររូបភាពនៃ \(z_1+z_2\) គឺ \(\overrightarrow{OM_1}+\overrightarrow{OM_2}=\overrightarrow{OM}\) (\(OM\) ជាអង្កត់ទ្រូងប្រលេឡូក្រាម)
ដូចនេះ \(\overrightarrow{OM}\) ជារូបភាពនៃ \(z_1+z_2\) ផលបូក \(z_1+z_2=(2+i)+(1+2i)=3+3i\)។
គេមាន \(z_1=1+3i\) និង \(z_2=3+i\)។ ចូរតាងវ៉ិចទ័ររូបភាព \(\overrightarrow{OM_1}\) និង \(\overrightarrow{OM_2}\) នៃ \(z_1\) និង \(z_2\) រួចសង់វ៉ិចទ័ររូបភាពនៃផលបូក \(z_1+z_2\) ក្នុងប្លង់កុំផ្លិច។ គណនា \(z_1+z_2\)។
វ៉ិចទ័ររូបភាពនៃផលដកចំនួនកុំផ្លិចក្នុងប្លង់កុំផ្លិច
កំណត់រូបភាពនៃផលដក \(z_1-z_2\) ដែល \(z_1=2+i\) និង \(z_2=1+2i\)។ យើងចាត់ទុកថា \(z_1-z_2=z_1+(-z_2)\) តាងវ៉ិចទ័រ \(\overrightarrow{OM_1}\) ជារូបភាពនៃចំនួនកុំផ្លិច \(z_1\) និង វ៉ិចទ័រ \(\overrightarrow{OM_2}\) ជារូបភាពនៃចំនួនកុំផ្លិច \(z_2\) និង វ៉ិចទ័រ \(\overrightarrow{OM'_2}\) ជារូបភាពនៃ \(-z_2=-1-2i\) ។
គេបាន \(\overrightarrow{OM_1}+ \overrightarrow{OM'_2}= \overrightarrow{OM}\) ជាវ៉ិចទ័ររូបភាពនៃផលដក \(z_1-z_2=z_1+(-z_2)\)។
ចំនួនកុំផ្លិច \(z_1-z_2=2+i-(1+2i)=1-i\)។
គេមាន \(z_1=3+2i\) និង \(z_2=1+3i\)។ ចូរសង់វ៉ិចទ័ររូបភាពនៃផលដក \(z_1-z_2\) ក្នុងប្លង់កុំផ្លិច ហើយគណនា \(z_1-z_2\)។
វ៉ិចទ័ររូបភាពនៃផលគុណចំនួនពិត នឹង ចំនួនកុំផ្លិចក្នុងប្លង់កុំផ្លិច
កំណត់រូបភាពនៃចំនួនកុំផ្លិច \(2z\) បើ \(z=2+i\)។ តាងវ៉ិចទ័រ \(\overrightarrow{OM_1}\) ជារូបភាពនៃចំនួនកុំផ្លិច \(z\) ហើយ \(\overrightarrow{OM}\) ជារូបភាពនៃចំនួនកុំផ្លិច \(2z\) ។ គេបាន \(\overrightarrow{OM}=2\overrightarrow{OM_1}\) ជារូបភាពនៃ \(2z\) ដែល \(2z=2(2+i)=4+2i\)។
គេមាន \(z=1+2i\)។ ចូរសង់វ៉ិចទ័ររូបភាពនៃ \(z\), \(2z\) និង \(-z\) ក្នុងប្លង់កុំផ្លិចតែមួយ។ តើវ៉ិចទ័រទាំងបីនេះមានលក្ខណៈពិសេសអ្វី?
លំហាត់អនុវត្តន៍
ចូរបំប្លែងចំនួនខាងក្រោមជាចំនួននិម្មិត៖
\(\sqrt{-4}\)
\(-\sqrt{-121}\)
\(\sqrt{-6}\)
\(\sqrt{-12}\)
\(\sqrt{-144}\)
\(-\sqrt{-17}\)
\(\sqrt{-64}\)
\(\sqrt{-169}\)
កំណត់តម្លៃនៃចំនួនពិត \(x\) និង \(y\) ដែលផ្ទៀងផ្ទាត់សមភាពខាងក្រោម៖
\((2-i)x + (1+3i)y = 4+5i\)
\(-4 - \sqrt{-8} = -x - iy\)
\((x-1) + (y+3)i = 1-3i\)
\((x+iy)^2 = 8-6i\)
\((x+iy)^2 = -5+12i\)
\((x+iy)^2 = 24-10i\)
ដោះស្រាយសមីការខាងក្រោមក្នុងសំណុំចំនួនកុំផ្លិច៖
\(x^2 = -18\)
\(x^2 = -24\)
\(x^2 = -81\)
\(x^2 = -75\)
\(x^2 = -625\)
\(x^2 = -10^{-4}\)
\(x^2 = -\frac{48}{121}\)
\(x^2 = -\frac{3}{100}\)
គណនា \(z_1+z_2, z_1-z_2, z_1z_2\) និង \(\dfrac{z_1}{z_2}\) សម្រាប់៖
\(z_1=2+5i, z_2=1-7i\)
\(z_1=\sqrt{2}-i\sqrt{3}, z_2=\sqrt{2}+i\sqrt{3}\)
\(z_1=3+4i, z_2=-1+2i\)
\(z_1=5-2i, z_2=2+3i\)
ដំណោះស្រាយ
ចូរសរសេរចំនួនកុំផ្លិចខាងក្រោមជាទម្រង់ \(a+bi\)៖
\(\dfrac{13+12i}{6i-8} + \dfrac{(2i+1)^2}{2+i}\)
\(\dfrac{(i\sqrt{2}-\sqrt{3})(i\sqrt{3}-\sqrt{2})}{1-i}\)
\(\dfrac{1+i}{\sqrt{2}-i}+\dfrac{1-i}{\sqrt{2}+i}\)
\(\dfrac{3+i}{2-i} + \dfrac{1-2i}{1+i}\)
\(\dfrac{4-3i}{2+3i} + \dfrac{2+i}{1-i}\)
\(\dfrac{5-2i}{1+i} - \dfrac{3+4i}{2-i}\)
ដំណោះស្រាយ
គណនា \(i^n\) សម្រាប់ចំនួនកុំផ្លិចខាងក្រោម៖
\(i^5\)
\(i^{12}\)
\(i^{23}\)
\(i^{34}\)
\(i^{47}\)
\(i^{56}\)
\(i^{63}\)
\(i^{78}\)
\(i^{91}\)
\(i^{104}\)
ដំណោះស្រាយ
សរសេរចំនួនកុំផ្លិចខាងក្រោមជាទម្រង់ \(a+bi\)។
\((2+i)^3\)
\((1-i)^4\)
\((3+2i)^3\)
\((2-3i)^4\)
\((1+3i)^3\)
\((4-i)^4\)
\((2-i)^3\)
\((3-2i)^4\)
ដំណោះស្រាយ
គេឱ្យ \(x\) ជាចំនួនពិត។ កំណត់តម្លៃ \(x\) ដើម្បីឱ្យកន្សោមនីមួយៗខាងក្រោមជាចំនួនពិត៖
\(\dfrac{2+i}{1-i} + \dfrac{x+3i}{1+2i}\)
\(\dfrac{1-2i}{1+i} + \dfrac{x-i}{2-i}\)
\(\dfrac{3+4i}{2-i} + \dfrac{x+2i}{1+i}\)
\(\dfrac{5-3i}{3+2i} + \dfrac{x-i}{2-i}\)
ដំណោះស្រាយ
តាងសំណុំចំណុចនៃចំនួនកុំផ្លិច \(-1-3i,-1+3i,2,4i,2-3i\) និង \(1+i\) ក្នុងប្លង់កុំផ្លិច។
ដំណោះស្រាយ
គេឱ្យ \(z_1=3+2i\) និង \(z_2=2+4i\) ក្នុងប្លង់កុំផ្លិច។ កំណត់រូបភាពនៃ៖
\(z_1+z_2\)
\(z_1-z_2\)
\(2z_2\)
\(z_2+2z_1\)
\(-z_1\)
\(-2z_1+z_2\)
\(z_1+3z_2\)
\(2z_1-3z_2\)
ដំណោះស្រាយ
កំណត់រូបភាពនៃ ចំនួនកុំផ្លិចខាងក្រោម បើ \(z_1=2+i\) និង \(z_2=-2+i\)។
\(z_1+z_2\)
\(z_1-z_2\)
\(-2z_2\)
\(3z_1+z_2\)
ដំណោះស្រាយ
ផ្ទៀងផ្ទាត់លក្ខណៈនៃចំនួនកុំផ្លិចឆ្លាស់៖
\(\overline{z+w} = \overline{z}+\overline{w},\ z=2-i, w=1+3i\)
\(\overline{z-w} = \overline{z}-\overline{w},\ z=3+i, w=2-2i\)
\(\overline{zw} = \overline{z}\,\overline{w},\ z=1+i, w=2-i\)
\(\overline{\dfrac{z}{w}} = \dfrac{\overline{z}}{\overline{w}},\ z=3-2i, w=1+2i\)
ដំណោះស្រាយ
គណនា \(z\cdot \overline{z}\) សម្រាប់ចំនួនកុំផ្លិចខាងក្រោម៖
\(z=3-4i\)
\(z=1+2i\)
\(z=-2+3i\)
\(z=2-5i\)
\(z=4+i\)
\(z=-3-4i\)
ដំណោះស្រាយ
ដោះស្រាយសមីការដឺក្រេទី២ដែលមានមេគុណពិត៖
\(x^2 + 4x + 13 =0\)
\(x^2 - 4x + 13 =0\)
\(2x^2 + 3x + 4 =0\)
\(x^2 + x + 1 =0\)
\(x^2 - 2x + 2 =0\)
\(x^2 + 6x + 13 =0\)
ដំណោះស្រាយ
ចូរកំណត់ចំនួនពិត \(a,b\) ក្នុងករណីនីមួយៗ៖ ក) \((a+bi)(1-2i) = 7+i\) ខ) \((a+bi)^2 = -3-4i\)។
ដំណោះស្រាយ
កំណត់ចំនួនពិត \(a,b\) ក្នុងករណីនីមួយៗ៖ ក) \((a+bi)(3+i) = 5+5i\) ខ) \(\dfrac{a+bi}{2-i} = 1+3i\)។
ដំណោះស្រាយ
គណនាប្រមាណវិធីចំនួនកុំផ្លិច៖
\((4+3i)+(-6+2i)\)
\((1-4i)-(3-2i)\)
\((3-i)(2+5i)\)
\((4+i)(4-i)\)
\(\dfrac{7+i}{1+i}\)
\(\dfrac{5-i}{2+3i}\)
ដំណោះស្រាយ
ចូរតាងរូបភាពវ៉ិចទ័រ \(z_1+z_2\) និង \(z_1-z_2\) សម្រាប់ \(z_1=3-i\) និង \(z_2=1+2i\)។
ដំណោះស្រាយ
គណនា និងតាងវ៉ិចទ័ររូបភាពនៃ \(3z\) បើ \(z=1-i\) និងនៃ \(-2z\) បើ \(z=-1+3i\)។
ដំណោះស្រាយ
តាងចំនួនកុំផ្លិច \(2-i,\ -3+2i,\ -1-2i\) និង \(4\) ក្នុងប្លង់កុំផ្លិច។
ដំណោះស្រាយ
សរសេរចំនួនកុំផ្លិចខាងក្រោមជាទម្រង់ \(a+bi\)៖
\((3+i)(2-4i)\)
\(\dfrac{5+2i}{2-i}\)
\(\dfrac{3-4i}{1+3i}\)
ដំណោះស្រាយ
ចូរសរសេរលក្ខណៈចំនួនកុំផ្លិចឆ្លាស់ \(\overline{z_1+z_2}, \overline{z_1-z_2}, \overline{z_1\cdot z_2}\) និង \(\overline{\dfrac{z_1}{z_2}}\) សម្រាប់ \(z_1=2-i, z_2=3+4i\)។
ដំណោះស្រាយ
ចូរកំណត់តម្លៃ \(x\) សម្រាប់ \(\dfrac{1+i}{2-i} + \dfrac{x-i}{1+i}\) ជាចំនួនពិត។
ដំណោះស្រាយ
គណនា \(z_1+z_2,z_1-z_2,z_1z_2\) និង \(\dfrac{z_1}{z_2}\) បើ
\(z_1=3-4i,z_2=2+i\)
\(z_1=\sqrt{3}+i\sqrt{2},z_2=\sqrt{3}-i\sqrt{2}\)
ដំណោះស្រាយ
ចូរសរសេរចំនួនកុំផ្លិចខាងក្រោមជាទម្រង់ពិជគណិត \(a+bi\)
\(\dfrac{5+i}{2-3i}+\dfrac{(1-i)^2}{1+i}\)
\(\dfrac{(2+i)(1-3i)}{1+i}\)
\(\dfrac{1+2i}{3-i}-\dfrac{1-2i}{3+i}\)
ដំណោះស្រាយ
គណនា \((3+i)^3\) និង \((2+i)^4\)។
ដំណោះស្រាយ
គេឱ្យ \(x\) ជាចំនួនពិត។ កំណត់តម្លៃ \(x\) ដើម្បីឱ្យ \(\dfrac{1+3i}{2+i}+\dfrac{x+2i}{1-i}\) ជាចំនួនពិត។
ដំណោះស្រាយ
ចូរតាងចំណុចរូបភាពនៃចំនួនកុំផ្លិច \(3+2i,\ -2+i,\ -3-2i,\ 1-3i,\ -4\) និង \(3i\) ក្នុងប្លង់កុំផ្លិច។
ដំណោះស្រាយ
គេឱ្យចំនួនកុំផ្លិច \(z_1=1+3i\) និង \(z_2=3-i\) ក្នុងប្លង់កុំផ្លិច។ កំណត់វ៉ិចទ័ររូបភាពនៃ
\(z_1+z_2\)
\(z_1-z_2\)
\(3z_1\)
\(z_1-2z_2\)
ដំណោះស្រាយ
កំណត់វ៉ិចទ័ររូបភាពនៃ \(z_1+z_2,\ z_2-z_1,\ -3z_1\) បើ \(z_1=-1+2i\) និង \(z_2=3+i\)។
ដំណោះស្រាយ
គេមានចំនួនកុំផ្លិច \(z_1 = 3 + 2i, \quad{} z_2 = -1 + 3i, \quad{} z_3 = 1 - i\)។ ចូរគណនាកន្សោមខាងក្រោមជាទម្រង់ពិជគណិត \(a+bi\)៖
\(z_4 = z_1 - 3z_2\)
\(z_5 = i z_1^2\)
\(z_6 = -i z_3\)
\(z_7 = z_1 \times z_2\)
\(z_8 = z_2^4\)
\(z_9 = \dfrac{z_1}{z_3}\)
ដំណោះស្រាយ
គេមានចំនួនកុំផ្លិច \(Z_1=1+2i, \quad{} Z_2=1\) និង \(Z_3=2i\)។ ចូរគណនាកន្សោមខាងក្រោម៖
\(A = 2Z_1 - 3Z_2 + Z_3\)
\(B = Z_1^2 - Z_2 Z_3\)
\(C = \dfrac{Z_1 + Z_3}{Z_2 - Z_3}\)
ដំណោះស្រាយ
ដោះស្រាយសមីការ និងប្រព័ន្ធសមីការក្នុងសំណុំចំនួនកុំផ្លិច \(\mathbb{C}\)៖
\(z + (2-i)\overline{z} = 3+4i\)
\(\dfrac{z-1}{z+1} = i\)
\(z^2 - (3+i)z + 4+3i = 0\)
\(\begin{cases} z_1 + z_2 = 4-2i \\ z_1 \cdot z_2 = 2-4i \end{cases}\)
ដំណោះស្រាយ
ចម្លើយ និងដំណោះស្រាយ
បើកមើលចម្លើយ និងដំណោះស្រាយលម្អិត
តារាងចម្លើយមេរៀនទី១ (ចំនួនកុំផ្លិច ១០០ សំណួរ)
| ល.រ | ចម្លើយ | ល.រ | ចម្លើយ | ល.រ | ចម្លើយ | ល.រ | ចម្លើយ | ល.រ | ចម្លើយ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | ខ | 21 | គ | 41 | ខ | 61 | ក | 81 | ក |
| 2 | ខ | 22 | គ | 42 | គ | 62 | ខ | 82 | ខ |
| 3 | គ | 23 | ក | 43 | ក | 63 | ខ | 83 | ក |
| 4 | ក | 24 | ខ | 44 | គ | 64 | គ | 84 | ក |
| 5 | ខ | 25 | ឃ | 45 | ខ | 65 | ខ | 85 | ឃ |
| 6 | ក | 26 | គ | 46 | ក | 66 | ខ | 86 | ខ |
| 7 | គ | 27 | ខ | 47 | ក | 67 | ខ | 87 | ក |
| 8 | ឃ | 28 | ក | 48 | ក | 68 | ក | 88 | ខ |
| 9 | គ | 29 | ខ | 49 | ខ | 69 | ឃ | 89 | ក |
| 10 | គ | 30 | គ | 50 | ឃ | 70 | ក | 90 | ក |
| 11 | ក | 31 | ក | 51 | ខ | 71 | ខ | 91 | ក |
| 12 | គ | 32 | ខ | 52 | គ | 72 | ខ | 92 | ក |
| 13 | ខ | 33 | គ | 53 | ខ | 73 | ខ | 93 | ខ |
| 14 | ឃ | 34 | ខ | 54 | ក | 74 | ខ | 94 | ខ |
| 15 | ខ | 35 | ខ | 55 | ខ | 75 | ក | 95 | ក |
| 16 | ខ | 36 | ក | 56 | ខ | 76 | ឃ | 96 | ខ |
| 17 | ខ | 37 | ឃ | 57 | គ | 77 | ខ | 97 | ក |
| 18 | ខ | 38 | ខ | 58 | ក | 78 | ខ | 98 | ឃ |
| 19 | ខ | 39 | ខ | 59 | ខ | 79 | ក | 99 | ក |
| 20 | ខ | 40 | ខ | 60 | ខ | 80 | ខ | 100 | ក |
ដំណោះស្រាយលម្អិត លំហាត់អនុវត្តន៍មេរៀនទី១
លំហាត់ ១៖ បំប្លែងជាចំនួននិម្មិត
រូបមន្តគន្លឹះ៖ ចំពោះ \(a > 0\) គេបាន \(\sqrt{-a} = \sqrt{a \cdot (-1)} = i\sqrt{a}\) ដែល \(i^2 = -1\)។
\(\sqrt{-4} = \sqrt{4} \cdot \sqrt{-1} = 2i\)
\(-\sqrt{-121} = -\sqrt{121} \cdot i = -11i\)
\(\sqrt{-6} = \sqrt{6} \cdot i = i\sqrt{6}\)
\(\sqrt{-12} = \sqrt{4 \cdot 3} \cdot i = 2i\sqrt{3}\)
\(\sqrt{-144} = \sqrt{144} \cdot i = 12i\)
\(-\sqrt{-17} = -\sqrt{17} \cdot i = -i\sqrt{17}\)
\(\sqrt{-64} = \sqrt{64} \cdot i = 8i\)
\(\sqrt{-169} = \sqrt{169} \cdot i = 13i\)
លំហាត់ ២៖ កំណត់តម្លៃ \(x\) និង \(y\)
ទ្រឹស្តីបទ៖ ចំនួនកុំផ្លិចពីរស្មើគ្នា \(A+Bi = C+Di \iff \begin{cases} A = C \\ B = D \end{cases}\) (\(A, B, C, D \in \mathbb{R}\))។
\((2-i)x + (1+3i)y = 4+5i\)
\(\iff 2x - xi + y + 3yi = 4+5i\)
\(\iff (2x+y) + (-x+3y)i = 4+5i\)
តាមសមភាពចំនួនកុំផ្លិច គេទាញបានប្រព័ន្ធសមីការ៖
\(\begin{cases} 2x + y = 4 \quad{} (1) \\ -x + 3y = 5 \quad{} (2) \end{cases}\)
ពី \((1)\)៖ \(y = 4-2x\) ជំនួសក្នុង \((2)\)៖ \(-x + 12 - 6x = 5 \implies x = 1\)
\(\implies y = 4 - 2 = 2\)
ដូចនេះ \( x = 1,\; y = 2\)\(-4 - \sqrt{-8} = -x - iy\)
\(\iff -4 - i\sqrt{8} = -x - iy \iff -4 - 2i\sqrt{2} = -x - iy\)
\(\implies \begin{cases} -x = -4 \\ -y = -2\sqrt{2} \end{cases} \iff \begin{cases} x = 4 \\ y = 2\sqrt{2} \end{cases}\)
ដូចនេះ \( x = 4,\; y = 2\sqrt{2}\)\((x-1) + (y+3)i = 1 - 3i\)
\(\implies \begin{cases} x - 1 = 1 \implies x = 2 \\ y + 3 = -3 \implies y = -6 \end{cases}\)
ដូចនេះ \( x = 2,\; y = -6\)\((x+iy)^2 = 8 - 6i\)
ពន្លាត៖ \(x^2 - y^2 + 2xyi = 8 - 6i\)
ម៉្យាងទៀត យកម៉ូឌុលសងខាង៖
\(|(x+iy)^2| = |8-6i| \implies x^2 + y^2 = \sqrt{8^2 + (-6)^2} = 10\)
គេបានប្រព័ន្ធសមីការ៖
\(\begin{cases} x^2 - y^2 = 8 \quad{} (1) \\ 2xy = -6 \implies xy = -3 < 0 \quad{} (2) \\ x^2 + y^2 = 10 \quad{} (3) \end{cases}\)
បូក \((1) + (3)\)៖ \(2x^2 = 18 \implies x^2 = 9 \implies x = \pm 3\)
ដក \((3) - (1)\)៖ \(2y^2 = 2 \implies y^2 = 1 \implies y = \pm 1\)
ដោយ \(xy = -3 < 0 \implies x, y\) មានសញ្ញាផ្ទុយគ្នា៖
ដូចនេះ \( (x,y) \in \{(3, -1),\; (-3, 1)\}\)\((x+iy)^2 = -5 + 12i\)
ប្រព័ន្ធសមីការ៖
\(\begin{cases} x^2 - y^2 = -5 \quad{} (1) \\ xy = 6 > 0 \quad{} (2) \\ x^2 + y^2 = \sqrt{(-5)^2+12^2} = 13 \quad{} (3) \end{cases}\)
បូក \((1) + (3)\)៖ \(2x^2 = 8 \implies x^2 = 4 \implies x = \pm 2\)
ដក \((3) - (1)\)៖ \(2y^2 = 18 \implies y^2 = 9 \implies y = \pm 3\)
ដោយ \(xy > 0 \implies x, y\) មានសញ្ញាដូចគ្នា៖
ដូចនេះ \( (x,y) \in \{(2, 3),\; (-2, -3)\}\)\((x+iy)^2 = 24 - 10i\)
ប្រព័ន្ធសមីការ៖
\(\begin{cases} x^2 - y^2 = 24 \\ xy = -5 < 0 \\ x^2 + y^2 = \sqrt{24^2+(-10)^2} = 26 \end{cases}\)
\(\implies 2x^2 = 50 \implies x = \pm 5\)
\(\implies 2y^2 = 2 \implies y = \pm 1\)
ដោយ \(xy < 0\)៖
ដូចនេះ \( (x,y) \in \{(5, -1),\; (-5, 1)\}\)
លំហាត់ ៣៖ ដោះស្រាយសមីការ \(x^2 = -a\)
រូបមន្ត៖ ចំពោះ \(a > 0\) សមីការ \(x^2 = -a\) មានឫសកុំផ្លិចពីរគឺ \(x = \pm i\sqrt{a}\)។
\(x^2 = -18 \iff x = \pm i\sqrt{18} = \pm 3i\sqrt{2}\)
\(x^2 = -24 \iff x = \pm i\sqrt{24} = \pm 2i\sqrt{6}\)
\(x^2 = -81 \iff x = \pm i\sqrt{81} = \pm 9i\)
\(x^2 = -75 \iff x = \pm i\sqrt{75} = \pm 5i\sqrt{3}\)
\(x^2 = -625 \iff x = \pm i\sqrt{625} = \pm 25i\)
\(x^2 = -10^{-4} \iff x = \pm i\sqrt{10^{-4}} = \pm 10^{-2}i = \pm 0.01i\)
\(x^2 = -\frac{48}{121} \iff x = \pm i\frac{\sqrt{48}}{\sqrt{121}} = \pm \frac{4\sqrt{3}}{11}i\)
\(x^2 = -\frac{3}{100} \iff x = \pm i\frac{\sqrt{3}}{\sqrt{100}} = \pm \frac{\sqrt{3}}{10}i\)
លំហាត់ ៤៖ ប្រមាណវិធីលើ \(z_1, z_2\)
\(z_1 = 2+5i,\; z_2 = 1-7i\)៖
\(z_1 + z_2 = (2+1) + (5-7)i = 3 - 2i\)
\(z_1 - z_2 = (2-1) + (5 - (-7))i = 1 + 12i\)
\(z_1 z_2 = (2+5i)(1-7i) = 2 - 14i + 5i - 35i^2\)
\(= 2 - 9i + 35 = 37 - 9i\)\(\frac{z_1}{z_2} = \frac{(2+5i)(1+7i)}{(1-7i)(1+7i)} = \frac{2+14i+5i+35i^2}{1^2+7^2}\)
\(= \frac{2+19i-35}{50} = -\frac{33}{50} + \frac{19}{50}i\)
\(z_1 = \sqrt{2}-i\sqrt{3},\; z_2 = \sqrt{2}+i\sqrt{3}\)៖
\(z_1 + z_2 = 2\sqrt{2}\)
\(z_1 - z_2 = -2i\sqrt{3}\)
\(z_1 z_2 = (\sqrt{2})^2 - (i\sqrt{3})^2 = 2 - 3(-1) = 5\)
\(\frac{z_1}{z_2} = \frac{(\sqrt{2}-i\sqrt{3})^2}{5} = \frac{2 - 2i\sqrt{6} - 3}{5} = -\frac{1}{5} - \frac{2\sqrt{6}}{5}i\)
\(z_1 = 3+4i,\; z_2 = -1+2i\)៖
\(z_1 + z_2 = 2 + 6i\)
\(z_1 - z_2 = 4 + 2i\)
\(z_1 z_2 = -3 + 6i - 4i - 8 = -11 + 2i\)
\(\frac{z_1}{z_2} = \frac{(3+4i)(-1-2i)}{(-1)^2+2^2} = \frac{-3-6i-4i+8}{5} = \frac{5-10i}{5} = 1 - 2i\)
\(z_1 = 5-2i,\; z_2 = 2+3i\)៖
\(z_1 + z_2 = 7 + i\)
\(z_1 - z_2 = 3 - 5i\)
\(z_1 z_2 = 10 + 15i - 4i + 6 = 16 + 11i\)
\(\frac{z_1}{z_2} = \frac{(5-2i)(2-3i)}{2^2+3^2} = \frac{10-15i-4i-6}{13} = \frac{4-19i}{13} = \frac{4}{13} - \frac{19}{13}i\)
លំហាត់ ៥៖ សរសេរជាទម្រង់ \(a+bi\)
\(A = \frac{13+12i}{6i-8} + \frac{(2i+1)^2}{2+i}\)៖
- ភាគទី១៖ \(\frac{13+12i}{-8+6i} = \frac{(13+12i)(-8-6i)}{(-8)^2+6^2} = \frac{-32-174i}{100} = -\frac{8}{25} - \frac{87}{50}i\)
- ភាគទី២៖ \(\frac{(1+2i)^2}{2+i} = \frac{-3+4i}{2+i} = \frac{(-3+4i)(2-i)}{2^2+1^2} = \frac{-2+11i}{5} = -\frac{4}{10} + \frac{22}{10}i = -\frac{20}{50} + \frac{110}{50}i\)
- បូកបញ្ចូលគ្នា៖
\(A = \left(-\frac{16}{50} - \frac{87}{50}i\right) + \left(-\frac{20}{50} + \frac{110}{50}i\right) = -\frac{36}{50} + \frac{23}{50}i = -\frac{18}{25} + \frac{23}{50}i\)\(B = \frac{(i\sqrt{2}-\sqrt{3})(i\sqrt{3}-\sqrt{2})}{1-i}\)៖
ភាគយក៖ \(i^2\sqrt{6} - 2i - 3i + \sqrt{6} = -\sqrt{6} - 5i + \sqrt{6} = -5i\)
\(\implies B = \frac{-5i}{1-i} = \frac{-5i(1+i)}{1^2+(-1)^2} = \frac{-5i + 5}{2} = \frac{5}{2} - \frac{5}{2}i\)\(C = \frac{1+i}{\sqrt{2}-i} + \frac{1-i}{\sqrt{2}+i}\)៖
តម្រូវភាគបែងរួម៖
\(C = \frac{(1+i)(\sqrt{2}+i) + (1-i)(\sqrt{2}-i)}{(\sqrt{2})^2 - i^2}\)
\(= \frac{(\sqrt{2}-1 + i(\sqrt{2}+1)) + (\sqrt{2}-1 - i(\sqrt{2}+1))}{2+1} = \frac{2\sqrt{2}-2}{3}\)\(D = \frac{3+i}{2-i} + \frac{1-2i}{1+i}\)៖
\(\frac{3+i}{2-i} = \frac{(3+i)(2+i)}{5} = \frac{5+5i}{5} = 1+i\)
\(\frac{1-2i}{1+i} = \frac{(1-2i)(1-i)}{2} = \frac{-1-3i}{2} = -\frac{1}{2} - \frac{3}{2}i\)
\(\implies D = (1+i) + \left(-\frac{1}{2} - \frac{3}{2}i\right) = \frac{1}{2} - \frac{1}{2}i\)\(E = \frac{4-3i}{2+3i} + \frac{2+i}{1-i}\)៖
\(= \frac{(4-3i)(2-3i)}{13} + \frac{(2+i)(1+i)}{2} = \frac{-1-18i}{13} + \frac{1+3i}{2}\)
\(= \frac{-2-36i + 13+39i}{26} = \frac{11+3i}{26} = \frac{11}{26} + \frac{3}{26}i\)\(F = \frac{5-2i}{1+i} - \frac{3+4i}{2-i}\)៖
\(= \frac{(5-2i)(1-i)}{2} - \frac{(3+4i)(2+i)}{5} = \frac{3-7i}{2} - \frac{2+11i}{5}\)
\(= \frac{15-35i - (4+22i)}{10} = \frac{11-57i}{10} = \frac{11}{10} - \frac{57}{10}i\)
លំហាត់ ៦៖ គណនា \(i^n\)
រូបមន្ត៖ \(i^1 = i,\; i^2 = -1,\; i^3 = -i,\; i^4 = 1\)។ សម្រាប់ \(n = 4q + r\) នោះ \(i^n = (i^4)^q \cdot i^r = i^r\)។
\(i^5 = i^{4(1)+1} = i\)
\(i^{12} = i^{4(3)+0} = 1\)
\(i^{23} = i^{4(5)+3} = i^3 = -i\)
\(i^{34} = i^{4(8)+2} = i^2 = -1\)
\(i^{47} = i^{4(11)+3} = i^3 = -i\)
\(i^{56} = i^{4(14)+0} = 1\)
\(i^{63} = i^{4(15)+3} = i^3 = -i\)
\(i^{78} = i^{4(19)+2} = i^2 = -1\)
\(i^{91} = i^{4(22)+3} = i^3 = -i\)
\(i^{104} = i^{4(26)+0} = 1\)
លំហាត់ ៧៖ ពន្លាតជាទម្រង់ \(a+bi\)
\((2+i)^3 = 2^3 + 3(2^2)(i) + 3(2)(i^2) + i^3\)
\(= 8 + 12i - 6 - i = 2 + 11i\)\((1-i)^4 = [(1-i)^2]^2 = (1-2i-1)^2 = (-2i)^2 = 4i^2 = -4\)
\((3+2i)^3 = 3^3 + 3(3^2)(2i) + 3(3)(2i)^2 + (2i)^3\)
\(= 27 + 54i - 36 - 8i = -9 + 46i\)\((2-3i)^4 = [(2-3i)^2]^2 = (4 - 12i - 9)^2 = (-5 - 12i)^2\)
\(= 25 + 120i - 144 = -119 + 120i\)\((1+3i)^3 = 1 + 9i - 27 - 27i = -26 - 18i\)
\((4-i)^4 = [(4-i)^2]^2 = (15-8i)^2 = 225 - 240i - 64 = 161 - 240i\)
\((2-i)^3 = 8 - 12i - 6 + i = 2 - 11i\)
\((3-2i)^4 = [(3-2i)^2]^2 = (5-12i)^2 = -119 - 120i\)
លំហាត់ ៨៖ កំណត់ \(x\) ឱ្យកន្សោមជាចំនួនពិត
ចំនួនកុំផ្លិច \(Z\) ជាចំនួនពិត \(\iff \text{Im}(Z) = 0\)។
\(Z = \frac{2+i}{1-i} + \frac{x+3i}{1+2i} = \frac{1+3i}{2} + \frac{x+6 + (3-2x)i}{5}\)
\(\text{Im}(Z) = \frac{3}{2} + \frac{3-2x}{5} = \frac{15 + 6 - 4x}{10} = \frac{21-4x}{10}\)
\(Z \in \mathbb{R} \iff 21 - 4x = 0 \iff x = \frac{21}{4}\)\(Z = \frac{1-2i}{1+i} + \frac{x-i}{2-i} = \frac{-1-3i}{2} + \frac{2x+1 + (x-2)i}{5}\)
\(\text{Im}(Z) = -\frac{3}{2} + \frac{x-2}{5} = \frac{-15 + 2x - 4}{10} = \frac{2x-19}{10}\)
\(Z \in \mathbb{R} \iff 2x - 19 = 0 \iff x = \frac{19}{2}\)\(Z = \frac{3+4i}{2-i} + \frac{x+2i}{1+i} = \frac{2+11i}{5} + \frac{x+2 + (2-x)i}{2}\)
\(\text{Im}(Z) = \frac{11}{5} + \frac{2-x}{2} = \frac{22 + 10 - 5x}{10} = \frac{32-5x}{10}\)
\(Z \in \mathbb{R} \iff 32 - 5x = 0 \iff x = \frac{32}{5}\)\(Z = \frac{5-3i}{3+2i} + \frac{x-i}{2-i} = \frac{9-19i}{13} + \frac{2x+1 + (x-2)i}{5}\)
\(\text{Im}(Z) = -\frac{19}{13} + \frac{x-2}{5} = \frac{-95 + 13x - 26}{65} = \frac{13x - 121}{65}\)
\(Z \in \mathbb{R} \iff 13x - 121 = 0 \iff x = \frac{121}{13}\)
លំហាត់ ៩៖ សំណុំចំណុចក្នុងប្លង់កុំផ្លិច
ចំណុចរូបភាព \(M(a, b)\) តំណាងឱ្យចំនួនកុំផ្លិច \(z = a+bi\)៖
\(z_1 = -1-3i \implies A(-1, -3)\)
\(z_2 = -1+3i \implies B(-1, 3)\)
\(z_3 = 2 = 2+0i \implies C(2, 0)\)
\(z_4 = 4i = 0+4i \implies D(0, 4)\)
\(z_5 = 2-3i \implies E(2, -3)\)
\(z_6 = 1+i \implies F(1, 1)\)
លំហាត់ ១០៖ រូបភាពវ៉ិចទ័រ
គេឱ្យ \(z_1 = 3+2i \implies \vec{u}(3, 2)\) និង \(z_2 = 2+4i \implies \vec{v}(2, 4)\)។
\(z_1+z_2 = 5+6i \implies \vec{w}_1(5, 6)\)
\(z_1-z_2 = 1-2i \implies \vec{w}_2(1, -2)\)
\(2z_2 = 4+8i \implies \vec{w}_3(4, 8)\)
\(z_2+2z_1 = (2+4i) + (6+4i) = 8+8i \implies \vec{w}_4(8, 8)\)
\(-z_1 = -3-2i \implies \vec{w}_5(-3, -2)\)
\(-2z_1+z_2 = (-6-4i) + (2+4i) = -4 \implies \vec{w}_6(-4, 0)\)
\(z_1+3z_2 = (3+2i) + (6+12i) = 9+14i \implies \vec{w}_7(9, 14)\)
\(2z_1-3z_2 = (6+4i) - (6+12i) = -8i \implies \vec{w}_8(0, -8)\)
លំហាត់ ១១៖ រូបភាពវ៉ិចទ័រ \(z_1, z_2\)
គេឱ្យ \(z_1 = 2+i \implies (2, 1)\), \(z_2 = -2+i \implies (-2, 1)\)៖
\(z_1+z_2 = 2i \implies (0, 2)\)
\(z_1-z_2 = 4 \implies (4, 0)\)
\(-2z_2 = 4-2i \implies (4, -2)\)
\(3z_1+z_2 = (6+3i) + (-2+i) = 4+4i \implies (4, 4)\)
លំហាត់ ១២៖ ផ្ទៀងផ្ទាត់លក្ខណៈកុំផ្លិចឆ្លាស់
\(z = 2-i,\; w = 1+3i\)៖
\(z+w = 3+2i \implies \overline{z+w} = 3-2i\)
\(\bar{z} = 2+i,\; \bar{w} = 1-3i \implies \bar{z}+\bar{w} = 3-2i\)
ដូចនេះ \( \overline{z+w} = \bar{z}+\bar{w}\) (ផ្ទៀងផ្ទាត់)\(z = 3+i,\; w = 2-2i\)៖
\(z-w = 1+3i \implies \overline{z-w} = 1-3i\)
\(\bar{z} = 3-i,\; \bar{w} = 2+2i \implies \bar{z}-\bar{w} = 1-3i\)
ដូចនេះ \( \overline{z-w} = \bar{z}-\bar{w}\) (ផ្ទៀងផ្ទាត់)\(z = 1+i,\; w = 2-i\)៖
\(zw = (1+i)(2-i) = 3+i \implies \overline{zw} = 3-i\)
\(\bar{z}\bar{w} = (1-i)(2+i) = 3-i\)
ដូចនេះ \( \overline{zw} = \bar{z}\bar{w}\) (ផ្ទៀងផ្ទាត់)\(z = 3-2i,\; w = 1+2i\)៖
\(\frac{z}{w} = \frac{(3-2i)(1-2i)}{5} = \frac{-1-8i}{5} \implies \overline{\left(\frac{z}{w}\right)} = -\frac{1}{5} + \frac{8}{5}i\)
\(\frac{\bar{z}}{\bar{w}} = \frac{3+2i}{1-2i} = \frac{(3+2i)(1+2i)}{5} = \frac{-1+8i}{5}\)
ដូចនេះ \( \overline{\left(\frac{z}{w}\right)} = \frac{\bar{z}}{\bar{w}}\) (ផ្ទៀងផ្ទាត់)
លំហាត់ ១៣៖ គណនា \(z\cdot \bar{z}\)
រូបមន្ត៖ ចំពោះ \(z = a+bi\) គេបាន \(z\cdot\bar{z} = (a+bi)(a-bi) = a^2+b^2\)។
\(z = 3-4i \implies z\bar{z} = 3^2+(-4)^2 = 25\)
\(z = 1+2i \implies z\bar{z} = 1^2+2^2 = 5\)
\(z = -2+3i \implies z\bar{z} = (-2)^2+3^2 = 13\)
\(z = 2-5i \implies z\bar{z} = 2^2+(-5)^2 = 29\)
\(z = 4+i \implies z\bar{z} = 4^2+1^2 = 17\)
\(z = -3-4i \implies z\bar{z} = (-3)^2+(-4)^2 = 25\)
លំហាត់ ១៤៖ សមីការដឺក្រេទីពីរមេគុណពិត
\(x^2 + 4x + 13 = 0\)៖
\(\Delta' = 2^2 - 13 = -9 = (3i)^2\)
\(\implies x = -2 \pm 3i\)\(x^2 - 4x + 13 = 0\)៖
\(\Delta' = (-2)^2 - 13 = -9 = (3i)^2\)
\(\implies x = 2 \pm 3i\)\(2x^2 + 3x + 4 = 0\)៖
\(\Delta = 3^2 - 4(2)(4) = 9 - 32 = -23 = (i\sqrt{23})^2\)
\(\implies x = \frac{-3 \pm i\sqrt{23}}{4}\)\(x^2 + x + 1 = 0\)៖
\(\Delta = 1 - 4 = -3 = (i\sqrt{3})^2\)
\(\implies x = -\frac{1}{2} \pm i\frac{\sqrt{3}}{2}\)\(x^2 - 2x + 2 = 0\)៖
\(\Delta' = 1 - 2 = -1 = i^2 \implies x = 1 \pm i\)\(x^2 + 6x + 13 = 0\)៖
\(\Delta' = 9 - 13 = -4 = (2i)^2 \implies x = -3 \pm 2i\)
លំហាត់ ១៥៖ កំណត់តម្លៃ \(a\) និង \(b\)
ករណី \((a+bi)(1-2i) = 7+i\)៖
\(a+bi = \frac{7+i}{1-2i} = \frac{(7+i)(1+2i)}{5} = \frac{7+14i+i-2}{5} = \frac{5+15i}{5} = 1+3i\)
\(\implies a = 1,\; b = 3\)ករណី \((a+bi)^2 = -3-4i\)៖
\(a^2-b^2 = -3\), \(2ab = -4 \implies ab = -2 < 0\), \(a^2+b^2 = \sqrt{(-3)^2+(-4)^2} = 5\)
\(\implies 2a^2 = 2 \implies a = \pm 1\) និង \(2b^2 = 8 \implies b = \pm 2\) (\(a, b\) សញ្ញាផ្ទុយគ្នា)
ដូចនេះ \( (a,b) = (1, -2) \) ឬ \( (-1, 2)\)
លំហាត់ ១៦៖ កំណត់តម្លៃ \(a\) និង \(b\)
ករណី \((a+bi)(3+i) = 5+5i\)៖
\(a+bi = \frac{5+5i}{3+i} = \frac{(5+5i)(3-i)}{10} = \frac{15-5i+15i+5}{10} = \frac{20+10i}{10} = 2+i\)
\(\implies a = 2,\; b = 1\)ករណី \(\frac{a+bi}{2-i} = 1+3i\)៖
\(a+bi = (1+3i)(2-i) = 2 - i + 6i + 3 = 5+5i\)
\(\implies a = 5,\; b = 5\)
លំហាត់ ១៧៖ ប្រមាណវិធីចំនួនកុំផ្លិច
\((4+3i) + (-6+2i) = -2 + 5i\)
\((1-4i) - (3-2i) = -2 - 2i\)
\((3-i)(2+5i) = 6 + 15i - 2i + 5 = 11 + 13i\)
\((4+i)(4-i) = 4^2 + 1^2 = 17\)
\(\frac{7+i}{1+i} = \frac{(7+i)(1-i)}{2} = \frac{7-7i+i+1}{2} = \frac{8-6i}{2} = 4 - 3i\)
\(\frac{5-i}{2+3i} = \frac{(5-i)(2-3i)}{13} = \frac{10-15i-2i-3}{13} = \frac{7}{13} - \frac{17}{13}i\)
លំហាត់ ១៨៖ រូបភាពវ៉ិចទ័រ \(z_1, z_2\)
\(z_1 = 3-i \implies \vec{u}(3, -1)\), \(z_2 = 1+2i \implies \vec{v}(1, 2)\)៖
\(z_1+z_2 = 4+i \implies\) តំណាងដោយវ៉ិចទ័រ \((4, 1)\) (អង្កត់ទ្រូងប្រលេឡូក្រាមសង់លើ \(\vec{u}, \vec{v}\))
\(z_1-z_2 = 2-3i \implies\) តំណាងដោយវ៉ិចទ័រ \((2, -3)\) (\(=\vec{u}+(-\vec{v})\))
លំហាត់ ១៩៖ រូបភាពវ៉ិចទ័រ \(3z\) និង \(-2z\)
ចំពោះ \(z = 1-i \implies 3z = 3-3i\) តំណាងដោយ \((3, -3)\) (ទិសដៅដូច \(\overrightarrow{OM}(z)\) ប្រវែង ៣ ដង)
ចំពោះ \(z = -1+3i \implies -2z = 2-6i\) តំណាងដោយ \((2, -6)\) (ទិសដៅផ្ទុយ ប្រវែង ២ ដង)
លំហាត់ ២០៖ សំណុំចំណុចក្នុងប្លង់កុំផ្លិច
- \(2-i \implies A(2, -1)\)
- \(-3+2i \implies B(-3, 2)\)
- \(-1-2i \implies C(-1, -2)\)
- \(4 = 4+0i \implies D(4, 0)\) (លើអ័ក្សពិត)
លំហាត់ ២១៖ សរសេរជាទម្រង់ \(a+bi\)
\((3+i)(2-4i) = 6 - 12i + 2i + 4 = 10 - 10i\)
\(\frac{5+2i}{2-i} = \frac{(5+2i)(2+i)}{5} = \frac{10+5i+4i-2}{5} = \frac{8}{5} + \frac{9}{5}i\)
\(\frac{3-4i}{1+3i} = \frac{(3-4i)(1-3i)}{10} = \frac{3-9i-4i-12}{10} = -\frac{9}{10} - \frac{13}{10}i\)
លំហាត់ ២២៖ លក្ខណៈឆ្លាស់
គេឱ្យ \(z_1 = 2-i,\; z_2 = 3+4i\)៖
\(z_1+z_2 = 5+3i \implies \overline{z_1+z_2} = 5-3i\)
\(z_1-z_2 = -1-5i \implies \overline{z_1-z_2} = -1+5i\)
\(z_1 z_2 = (2-i)(3+4i) = 10+5i \implies \overline{z_1 z_2} = 10-5i\)
\(\frac{z_1}{z_2} = \frac{(2-i)(3-4i)}{25} = \frac{2-11i}{25} \implies \overline{\left(\frac{z_1}{z_2}\right)} = \frac{2+11i}{25}\)
លំហាត់ ២៣៖ កំណត់ \(x\) ឱ្យកន្សោមជាចំនួនពិត
\(Z = \frac{1+i}{2-i} + \frac{x-i}{1+i} = \frac{1+3i}{5} + \frac{x-1 - (x+1)i}{2}\)
\(\text{Im}(Z) = \frac{3}{5} - \frac{x+1}{2} = \frac{6 - 5(x+1)}{10} = \frac{1-5x}{10}\)
\(Z \in \mathbb{R} \iff 1 - 5x = 0 \iff x = \frac{1}{5}\)
លំហាត់ ២៤៖ ប្រមាណវិធី \(z_1, z_2\)
\(z_1 = 3-4i, z_2 = 2+i\)៖
\(z_1+z_2 = 5-3i,\; z_1-z_2 = 1-5i\)
\(z_1 z_2 = 6+3i-8i-4i^2 = 10-5i\)
\(\frac{z_1}{z_2} = \frac{(3-4i)(2-i)}{5} = \frac{6-3i-8i-4}{5} = \frac{2}{5} - \frac{11}{5}i\)\(z_1 = \sqrt{3}+i\sqrt{2}, z_2 = \sqrt{3}-i\sqrt{2}\)៖
\(z_1+z_2 = 2\sqrt{3},\; z_1-z_2 = 2i\sqrt{2},\; z_1 z_2 = 3+2 = 5\)
\(\frac{z_1}{z_2} = \frac{(\sqrt{3}+i\sqrt{2})^2}{5} = \frac{3+2i\sqrt{6}-2}{5} = \frac{1}{5} + \frac{2\sqrt{6}}{5}i\)
លំហាត់ ២៥៖ ទម្រង់ពិជគណិត
\(\frac{5+i}{2-3i} = \frac{(5+i)(2+3i)}{13} = \frac{7+17i}{13}\) ; \(\frac{(1-i)^2}{1+i} = \frac{-2i(1-i)}{2} = -1-i\)
\(\implies A = \frac{7+17i}{13} - 1 - i = -\frac{6}{13} + \frac{4}{13}i\)\((2+i)(1-3i) = 5-5i \implies B = \frac{(5-5i)(1-i)}{2} = \frac{-10i}{2} = -5i\)
\(\frac{1+2i}{3-i} = \frac{(1+2i)(3+i)}{10} = \frac{1+7i}{10}\) ; \(\frac{1-2i}{3+i} = \frac{(1-2i)(3-i)}{10} = \frac{1-7i}{10}\)
\(\implies C = \frac{14i}{10} = \frac{7}{5}i\)
លំហាត់ ២៦៖ គណនាស្វ័យគុណ
\((3+i)^3 = 27 + 27i + 9i^2 + i^3 = 27+27i-9-i = 18+26i\)
\((2+i)^4 = [(2+i)^2]^2 = (3+4i)^2 = 9+24i-16 = -7+24i\)
លំហាត់ ២៧៖ កំណត់ \(x\) ឱ្យជាចំនួនពិត
\(\frac{1+3i}{2+i} = \frac{(1+3i)(2-i)}{5} = \frac{5+5i}{5} = 1+i\) ; \(\frac{x+2i}{1-i} = \frac{(x+2i)(1+i)}{2} = \frac{(x-2)+(x+2)i}{2}\)
\(\text{Im}(Z) = 1 + \frac{x+2}{2} = \frac{x+4}{2} = 0 \iff x = -4\) (ពេលនោះ \(Z = -2\))។
លំហាត់ ២៨៖ រូបភាពសំណុំចំណុច
\(A(3, 2),\; B(-2, 1),\; C(-3, -2),\; D(1, -3),\; E(-4, 0),\; F(0, 3)\)។
លំហាត់ ២៩៖ វ៉ិចទ័ររូបភាព
\(z_1 = 1+3i, z_2 = 3-i\)៖
\(z_1+z_2 = 4+2i \to (4, 2),\; z_1-z_2 = -2+4i \to (-2, 4),\; 3z_1 = 3+9i \to (3, 9),\; z_1-2z_2 = -5+5i \to (-5, 5)\)។
លំហាត់ ៣០៖ វ៉ិចទ័ររូបភាព
\(z_1 = -1+2i, z_2 = 3+i\)៖
\(z_1+z_2 = 2+3i \to (2, 3),\; z_2-z_1 = 4-i \to (4, -1),\; -3z_1 = 3-6i \to (3, -6)\)។
លំហាត់ ៣១៖ គណនាកន្សោម \(z_4\) ដល់ \(z_9\)
គេឱ្យ \(z_1 = 3+2i,\; z_2 = -1+3i,\; z_3 = 1-i\)៖
\(z_4 = z_1 - 3z_2 = (3+2i) - 3(-1+3i) = 6 - 7i\)
\(z_5 = i z_1^2 = i(3+2i)^2 = i(5+12i) = -12 + 5i\)
\(z_6 = -i z_3 = -i(1-i) = -1 - i\)
\(z_7 = z_1 z_2 = (3+2i)(-1+3i) = -3 + 9i - 2i - 6 = -9 + 7i\)
\(z_8 = z_2^4 = [(-1+3i)^2]^2 = (-8-6i)^2 = 64 + 96i - 36 = 28 + 96i\)
\(z_9 = \frac{z_1}{z_3} = \frac{3+2i}{1-i} = \frac{(3+2i)(1+i)}{2} = \frac{1+5i}{2} = \frac{1}{2} + \frac{5}{2}i\)
លំហាត់ ៣២៖ គណនាកន្សោម
គេឱ្យ \(Z_1 = 1+2i,\; Z_2 = 1,\; Z_3 = 2i\)៖
\(A = 2Z_1 - 3Z_2 + Z_3 = 2(1+2i) - 3(1) + 2i = -1 + 6i\)
\(B = Z_1^2 - Z_2 Z_3 = (1+2i)^2 - (1)(2i) = (-3+4i) - 2i = -3 + 2i\)
\(C = \frac{Z_1 + Z_3}{Z_2 - Z_3} = \frac{1+4i}{1-2i} = \frac{(1+4i)(1+2i)}{5} = \frac{-7+6i}{5} = -\frac{7}{5} + \frac{6}{5}i\)
លំហាត់ ៣៣៖ ដោះស្រាយសមីការក្នុង \(\mathbb{C}\)
\(z + (2-i)\bar{z} = 3+4i\)
តាង \(z = x+iy\) គេបាន៖
\((x+iy) + (2-i)(x-iy) = 3+4i\)
\(\iff (x+iy) + (2x - 2iy - ix - y) = 3+4i\)
\(\iff (3x-y) - (x+y)i = 3+4i\)
\(\implies \begin{cases} 3x - y = 3 \\ -(x+y) = 4 \implies x+y = -4 \end{cases}\)
បូកបញ្ចូលគ្នា៖ \(4x = -1 \implies x = -\frac{1}{4}\)
\(y = -4 - x = -4 + \frac{1}{4} = -\frac{15}{4}\)
ដូចនេះ \( z = -\frac{1}{4} - \frac{15}{4}i\)\(\frac{z-1}{z+1} = i \iff z - 1 = i(z + 1) \iff z(1-i) = 1+i\)
\(\implies z = \frac{1+i}{1-i} = \frac{(1+i)^2}{2} = \frac{2i}{2} = i\)
ដូចនេះ \( z = i\)\(z^2 - (3+i)z + 4 + 3i = 0\)
\(\Delta = (3+i)^2 - 4(4+3i) = 8+6i - 16 - 12i = -8 - 6i\)
រកឫសការេ \(\delta = u+iv\) នៃ \(\Delta\)៖
\(u^2 - v^2 = -8\), \(2uv = -6 \implies uv = -3 < 0\), \(u^2+v^2 = \sqrt{64+36} = 10\)
\(\implies u^2 = 1,\; v^2 = 9 \implies \delta = 1-3i\) (ឬ \(-1+3i\))
ឫសសមីការ៖ \(z = \frac{(3+i) \pm (1-3i)}{2}\)
ដូចនេះ \( z_1 = 2-i,\; z_2 = 1+2i\)\(\begin{cases} z_1 + z_2 = 4-2i \\ z_1 z_2 = 2-4i \end{cases}\)
\(z_1, z_2\) ជាឫសនៃសមីការ \(Z^2 - (4-2i)Z + (2-4i) = 0\)៖
\(\Delta' = (2-i)^2 - (2-4i) = (3-4i) - (2-4i) = 1\)
\(\implies Z = (2-i) \pm 1 \implies Z = 3-i\) ឬ \(Z = 1-i\)
ដូចនេះ \( (z_1, z_2) = (3-i,\; 1-i)\) ឬ \((1-i,\; 3-i)\)
សំណួរពហុជ្រើសរើស
ជ្រើសរើសចម្លើយត្រឹមត្រូវតែមួយ រួចចុច «ពិនិត្យ»។ ចម្លើយរបស់អ្នកត្រូវបានរក្សាទុកក្នុងកុំព្យូទ័រនេះ។
✎ សំណួរទី ១–១០
✎ សំណួរទី ១១–២០
✎ សំណួរទី ២១–៣០
✎ សំណួរទី ៣១–៤០
✎ សំណួរទី ៤១–៥០
✎ សំណួរទី ៥១–៦០
✎ សំណួរទី ៦១–៧០
✎ សំណួរទី ៧១–៨០
✎ សំណួរទី ៨១–៩០
✎ សំណួរទី ៩១–១០០
តេស្តសមត្ថភាព ៖ មេរៀនទី ១ ចំនួនកុំផ្លិចទម្រង់ពិជគណិត — ៥០ សំណួរ · ៩០ នាទី